بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

آموزش مدگردی

منظور از مدگردی یا «مدولاسیون» آنست که بوسیله تسلسل منطقی آکورها به صورت پل یا «گذر موقت» از تنی به تن دیگر گذر نمائیم .

    برای مدگردی از تنی به تن دیگر ، با اینکه راههای گوناگون موجود است ، ولی از نظر اصولی سه نوع متمایز زیر باید در نظر گرفته شود :

      1- مدگردی به وسیله تسلسل آکورهای دیاتنیک . (مدگردی دیاتنیک)

      2- مدگردی به وسیله آکورهای تغییر یافته . (مدگردی کروماتیک)

      3- مدگردی به وسیله مترادف فرض نمودن نتهای آکورها . (مدگردی مترادف)

     از سه نوع مدگردی گفته شده در بالا ممکن است عملا هر دو نوع آنها در مدگردی باهم نمود داشته باشند ؛ مثلا در مدگردی دیاتنیک ممکن است در عین حال عوض کردن مترادفی نتها نیز نمود داشته باشند ، یا اینکه ، (آنچه بیشتر معمول است ،) در مدگردی مترادف ، نتها و حتی آکورها (به منظور دور شدن از نتهای اصلی تن قبلی) به صورت تغییر یافته و کروماتیک نمود داشته باشند .  

1- مدگردی دیاتنیک 

     این نوع مدگردی براساس تعلق آکورهای سه صدائی بزرگ و کوچک به تن های گوناگون بنیان گذاری می شود .

     برای مثال ، به طوریکه می دانید ، سه صدائی تنیک تن دو بزرگ یعنی «دو- می - سل»  در عین حال می تواند به عنوان درجه ی پنجم تن فا بزرگ ، درجه پنجم تن فا کوچک ، درجه چهارم تن سل بزرگ و درجه ششم تن می کوچک تلقی گردد .

     روی این اصل می توان نه تنها به تن های گفته شده در بالا ، بلکه با واسطه قرار دادن تن های مزبور به عنوان «پل» ، به دور ترین تن ها نسبت به تن اصلی نیز مدگردی نمود .

     مثلا اگر بخواهیم از تن دو بزرگ به تن ر بمل بزرگ مدگردی نماییم در این صورت طرح زیر را می توان در نظر گرفت : آکور سه صدائی تنیک دو بزرگ در عین حال سه صدائی نمایان تن فا کوچک است و از طرفی سه صدائی تنیک فا کوچک می تواند متعلق به درجه سوم تن ر بمل باشد ، پس با آوردن فرود پایانی می توان تن اخیر را تثبیت نمود . مثال 185


 یا اگر ، باز به عنوان مثال ، بخواهیم از تن دو بزرگ به تن سی بزرگ مدگردی نمائیم ، با در نظر گرفتن اینکه : سه صدائی تنییک دو بزرگ در عین حال سه صدائی درجه ششم می کوچک است ، و از طرفی چون سه صدائی تنیک سی بزرگ می تواند سه صدائی درجه پنجم می کوچک محسوب شود ، می توان به طرح زیر مدگردی نمود .  مثال 186


باید در نظر گرفته شود که دو مثال بالا را تنها به عنوان طرح مدگردی دیاتنیک باید تلقی نمود . دستورهای این نوع مدگردی در فصل مربوط تحت عنوان «مدگردی عملی با پیانو» (صحفه 186) مفصلا مورد بحث قرار خواهد گرفت .

     از مطالعه دو طرح بالا دستور کلی برای مدگردی دیاتنیک به شرح زیر بدست می آید :

در تسلسل هارمونی هائی که تشکیل مدگردی دیاتنیک را می دهند ، باید همیشه دو هارمونی متوالی ، به یک تن بخصوص و در عین حال مستقل ، تعلق داشته باشند . چنانچه در طرح مثال 186 ، (مدگردی از تن دو بزرگ به تن سی بزرگ) هارمونی اول و دوم متعلق به تن دو بزرگ ، هارمونی دوم و سوم متعلق به تن می کوچک ، و بالاخره هارمونی سوم و چهارم متعلق به تن سی بزرگ است .  با اینگونه تسلسل منطقی هارمونی ها است که حتی به دورترین تن ها نیز می توان مدگردی دیاتنیک نمود .

      مدگردی دیاتنیک نخست بوسیله آکورهای سه صدائی عملی می شود ، ولی می توان بدین منظور، از آکورهای هفتم نمایان استفاده نمود .

        در زیر اثری از بتهوون آورده شده ، که برای مدگردی دیاتنیک ، در این قطعه از آکورهای هفتم نمایان استفاده شده است .


2- مدگردی کروماتیک و مدگردی

  به وسیله تغییر مترادفی

     این دو نوع مدگردی اغلب به صورت مشترک ، و همچنین هر کدام به طور مستقل ، نمود دارند . منظور از مدگردی کروماتیک آنست که در مدگردی از تنی به تن دیگر لااقل یکی از صداهای تشکیل دهنده این مدگردی به صورت کروماتیک تغییر حرکت کند .

     بدین ترتیب در این نوع مدگردی ، (بر خلاف مدگردی دیاتنیک) دو آکور متوالی را هیچگاه نمی توان جزء آکورهای اصلی تن بخصوص و واحدی محسوب داشت . بدین جهت باید در نظر داشت که : حرکت نیم پرده ی کروماتیکی صداها ، (که مختص مدگردی کروماتیک است) منطبق دانست . چنانچه در طرح مثال 187 قسمت الف ، «حرکت نیم پرده دو - ربمل» را می توان مربوط به مدگردی دیاتنیک نیز بشمار آورد ، (البته به عنوان درجه ی پنجم و درجه ششم تن فا کوچک) در صورتیکه قسمت ب همین طرح را باید فقط به عنوان مدگردی کروماتیک تلقی کرد . (حرکت نیم پرده ی کروماتیک دو - دو دییز)


در دو مثال زیر مدگردی کروماتیک نشان داده شده است .

               از صحنه های کودکان شومان ، خوشبختی بسنده


منظور از مدگردی مترادف آنست که بوسیله تغییردادن مترادفی یک یا چند صدای آکوری ، از تنی به تن دیگر مدگردی انجام گیرد . همچنین در مدگردی دیاتنیگ نیز از این اصل میتوان استفاده کرد . مثال 188


مثال برای مدگردی دیاتنیک ، که درعین حال از اصل مترادف فرض نمودن نتها در این مدگردی استفاده شده است .


میزان دوم و سوم مثال بالا را باید منطبق با درجه پنجم و درجه چهارم تن می بمل کوچک تلقی نمود . در مدگردی مترادف اغلب از هارمونی هائی که با تعویض مترادفی نتهای آن می توانند به تن های گوناگون تعلق داشته باشند ، مانند آکورهای سه صدائی افزوده ،  پنج و شش افزوده ، سه و چهار افزوده و هفتم کاسته ، استفاده می شود .

     در زیر دو مثال از باخ و بتهون نشان داده شده است که در هر دو مثال ، مدگردی به وسیله ی تعویض مترادفی یکی از صداهای آکور هفتم کاسته ، به صورت جالبی انجام یافته است .


 تعویض مترادفی آکورهفتم کاسته


بتهون ، سنات مهتاب ، قسمت اول


تعویض مترادفی آکورهفتم کاسته


مدگردی به وسیله ی آکورهای : شش افزوده ، پنج و شش افزوده و سه و چهار افزوده در موسیقی امروزه خیلی متداول است . به وسیله ی این آکورها می توان به راحتی از تنی به تن دیگری ، که نیم پرده پائین تر از تن اصلی قرار دارد ، مدگردی نمود . مثال 189


در مثال 189 آکور هفتم نمایان تن دو بزرگ * با تعبیر مترادفی دو صدای آن ، به صورت آکور سه و چهار افزوده تر تلقی شده که به طور طبیعی به آکور تنیک سی بزرگ پیوند گردیده است .


در مثال زیر برای اینکه مدگردی به تنی برسد که عملا مورد استفاده است ، نت سی صدای باس ، که در تمام میزان دوم ادامه دارد ، به جای لا دییز به سی بمل حل شده ، در نتیجه مدگردی از می بزرگ به می بمل بزرگ (مترادف ردییز بزرگ) انجام یافته است .

    شوپن ، اتودک.25 شماره 7


برای مطالعه ی بیشتر این گونه مدگردی های پی در پی رجوع کنید به ترانه ی «در یک راه پیمائی» Auf einer Wanderung اثر هوگوولف میزانهای 12 تا 22 .

     علاوه بر این به کمک آکور پنج و شش افزوده از هر تنی به تن دیگر ، (مدهای بزرگ یا کوچک) که یک سوم بزرگ بالاتر از پایه ی تن مبدا قرار گرفته است ، (مثلا از تن دو بزرگ به تن می بزرگ یا می کوچک) می توان به راحتی مدگردی نمود ، در صورتیکه نت محسوس تن مبدا به حال پائین آورده شده * به صورت آکور هفتم نمایان فرعی درجه ی چهارم (مترادف آکور پنج و شش افزوده) نمود داشته باشد . مثال 190



در مثال بالا تن لابمل بزرگ به صورت مترادف جایگزین تن سل دییز بزرگ گردیده است .


چنانکه دیده می شود در مثال 190 و مثالی از شوبرت برای مدگردی از تشابه مترادفی آکور هفتم نمایان فرعی درجه ی چهارم با آکورهای دیگر استفاده شده است . به وسیله ی تشابه مترادفی آکورهای هفتم نمایان فرعی درجه های دیگر امکانات مدگردی گوناگون موجود است که به ندرت مورد استفاده قرارمی گیرد . علاوه بر اینها یک نوع مدگردی کروماتیک را، با استفاده از اصلی که معروف به «همسایه های تییرسی» است باید یادآوری نمود .

     بنابر اصل گفته شده تن هائی را که نت پایه شان با یکدیگر فاصله ی سوم (تییرس) بزرگ یا کوچک دارند ، می توان بدون واسطه پشت سر هم آورد . معمولترین این نوع ، مدگردی ای از تنی به تن دیگر است که ، روی درجه ی ششم پائین آورده شده تن مبدا تشکیل شود . مثلا از تن دو بزرگ به تن لا بمل بزرگ .

     در مثال زیر از شومان روی اصل توالی تن های لا بمل بزرگ و می بزرگ (مترادف فابمل بزرگ) انجام یافته است .


بلاخره باید از مدگردی به وسیله ی ششم ناپلی یادآوری نمود که در موسیقی امروزه نیز متداول است و بدین وسیله می توان به تن (بزرگ و کوچک) که نیم پرده پائین تر از تن مبدا قرار گرفته است ، رسید . مثال 191


 شوپن ، مازور کا ک.7 ، لا کوچک


برای مطالعه ی بیشتر به اثر شومان به نام «تقدیم» Widmung در قسمت گذر از قسمت میانی به قسمت اصلی رجوع نمائید . (مدگردی از لا بزرگ به لابمل بزرگ)


پیوستگی نادرست

منظور از پیوستگی نادرست آنست که تغییر کروماتیکی یک صدا از آکوری ، در صدای دیگر آکور بعدی نمود کند . چون این نمود اغلب بد صدا است بدین جهت باید از پیدایش آن خودداری نمود .

در طرح 192 پیوستگی نادرست نشان داده شده است .


بدیهی است اگر تغییر کروماتیکی در یک صدای واحد نمود داشته باشد ، پیوستگی نادرست پیش نخواهد آمد . مثال 193


 باید یادآوری نمود گاهی پیوستگی نادرست به شکلی نمود می کند که موجب آزار گوش نمی شود و بدین جهت مجاز است . این مورد بدین ترتیب است که با نمود پوستگی نادرست نت پایه ی هارمونی نیز تغییر یابد . مانند مثال 194


نظرات

ارسال نظر