بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

هارمونی کلاسیک عملی (گفتار سوم)

مدگردی با پیانو

دستورهای زیر را بیشتر به عنوان وسیله کمکی تلقی باید کرد که حتی کم قریحه ترین هنرجویان نیز خواهند توانست با استفاده از طرحهای گوناگون آورده شده در این قسمت ، با مد گردی با پیانو ، (که اغلب برای مبتدیان از لحاظ درک مطلب در اوایل کار دشواری فراوانی تولید می کند) آشنا گردید . باید یاد آوری نمود که پیروی از این طرحهای مد گردی تا موقعی پسندیده است که هنرجو استقلال و توانایی انتخاب راههای ویژه و سلیقه شخصی برای رسیدن به مقصود را هنوز بدست نیاورده باشد .

      مد گردیها به صورت دیاتنیک با استفاده از آکورهای سه صدائی و وارونگی های آن انجام می گیرد . هر مد گردی به سه قسمت متمایز تقسیم می شود :

1- پا برجا نمودن تن مبدا

2- گذر مخصوص .

3- پا برجا نمودن تن مقصد .

در طرحهای داده شده ، آکور تنیک تن مبدا ، به تنهایی نماینده قسمت اول است ، در صورتیکه  قسمت سوم به وسیله یکی از شکلهای فرودی که تا کنون با آنها آشنا شده ایم نمود می کند . تعداد آکورهای بکار برده شده در یک مد گردی همیشه باید فرد باشد تا بدین وسیله آکور پایانی در قسمت قوی میزان قرار گیرد . برای اینکه این نتیجه بدست آید ، در مورد لزوم در فرودها قبل از آکور نمایان ماقبل آخر ، آکور چهار و شش درجه اول بکار می برند .

     برای تسهیل به یاد سپردن دستورها ، معمولت طرحهای مد گردی را به چهار گروه اصلی تقسیم می کنند . این گروه بندی براساس روابط تن ها و دور و نزدیکی آنها نسبت به یکدیگر تعیین گردیده است . در طرح زیر به نام دایره ی پنجم (کنت ها) روابط تن ها نسبت به یکدیگر نشان داده می شود . در طرح زیر تن های بزرگ (ماژور) به شکل نت گرد و تن های کوچک (مینور) نسبی آنها به شکل نت سیاه بدون دم نمود شده اند .



گروه اول - مدگردی به تن هائی که در د ایره پنجم ها پهلوی هم قرار دارند. ( تن های همسایه)

بدین منظور بلافاصله بعد از آکورتنیک تن مبدا ، ( جایگزین فزود تن مبدا ) فرود تن مقصد آورده می شود . در این صورت قسمت گذر مخصوص وجود نخواهد داشت .

     به عنوان مثال تن هائی که با دو بزرگ این نسبت را دارند به قرار زیر است .

دو بزرگ

در زیر طرح مد گردیهائی که براساس انجام یافته اند نشان داده می شود :







 برای آسانی نوازندگی ، تمام طرحها در وضع فشرده آورده شده است .

 

 

 اگر سه صدائی ها ی تنیک هردوتن ، سه صدائی های همسایه باشند ( مانند دو بزرگ و رکوچک )

در اینصورت برای جلوگیری از پیوند ناخوش آیند سه صدائی های همسایه ، بهتر است در بین آنها آکوری که مشترک بین دو تن مبدا و مقصد باشد آورده شود . مانند :



تکالیف

مد گردیهای تعیین شده زیر را انجام دهید :

ازتن سی کوچک به تن سل بزرگ و برگشت

از تن می بمل بزرگ به تن لا بمل بزرگ و برگشت

از تن فا دییز بزرگ به تن دو دییز بزرگ و برگشت

از تن فا کوچک به تن می بمل بزرگ و برگشت

از تن لا بمل بزرگ به تن فا کوچک و برگشت

از تن سل دییز کوچک  به تن دو دییزکوچک و برگشت

از تن فا دییز بزرگ به تن سل دییز کوچک و برگشت



گروه دوم - مدگردی به تن هائی که در دایره پنجم ها به وسیله یک تن میانه از یکدیگر دورتر باشند.

در این صورت با استفاده از آکور تنیک تن بزرگ یا کوچکی که در دایره پنجم ها میان دو تم مبدا ومقصد قرار گرفته و آوردن فرود تم مقصد ، مد گردی انجام می گیرد  مانند :

 در زیر طرح مد گردیهائی که براساس انجام یافته اند نشان داده می شود :





در بعضی مواقع ، باز هم به منظور جلوگیری از تسلسل ناخوش آیند آکورهای درجه های همسایه ، قبل از فرود ، آکور دیگری ، ( که مناسبترین آنها سه صدائی تنیک تن نسبی تنی است که از آکور تنیک آن تن در مد گردی به عنوان «گذر مخصوص استفاده شده باشد» باید آورده شود . مانند :



تکالیف

مد گردیهای تعیین شده زیر را انجام دهید :

ازتن  می بمل بزرگ  به تن ربمل بزرگ و برگشت

از تن می بمل کوچک به تن رکوچک و برگشت

از تن لا بزرگ به تن سی بزرگ و برگشت

از تن فا کوچک به تن سی بمل بزرگ و برگشت

از تن لا کوچک به تن سی بمل بزرگ و برگشت

از تن می بزرگ به تن سی کوچک و برگشت



گروه سوم - مدگردی به تن هائی که دردایره پنجم ها دست کم سه تن به طرف عقب قرار داشته باشند.

  الف :  اگر تن مبدا بزرگ ( ماژور ) باشد .

 

این گروه از مد گردیها به کمک آکور ذیر نمایان مد کوچک  همنام تن مبدا انجام می گیر د . اگر آکور نامبرده یکی از در جه های تشکیل دهنده فرود تن مقصد باشد ، ( مانند درجه های اول ، دوم ، چهارم و ششم ) در اینصورت می توان مستقیما فرود پایانی را آورده و مد گردی را به انجام رساند .

     در مد گردیهای طرح شده در زیر ، آکور نامبرده ( آکور زیر را نمایان مد کوچک همنام ) مستقیما برای تشکیل فرود مورد استفاده قرار گرفته است :





در صورتیکه از آکور زیر نمایان مد همنام کوچک نتوان به منظور تشکیل فرود ، ( به  لت دور بودن تن های مبدا و مقصد از یکدیگر ) استفاده نمود ، در اینصورت یکی از دو طرح ( الف ) یا ( ب ) زیر باید مورد استفاده قرار گیرد :



با استفاده از طرح ( الف ) می توان یا مستقیما به فرود تن مقصد رسید ، ( مانند مد گردی از تن دو بزرگ به نتهای ر بمل بزرگ ، سی بمل کو چک ، سل بمل بزرگ و می بمل کوچک ) یا به وسیله روند پیاپی میزان دوم آن در یک درجه پایین تر ، بدین مقصود نائل شد . مانند :



با استفاده از طرح ب که در واقع روی اصل مد گردی به وسیله آکور زیر نمایانمد همنام کوچک طرح شده است ، می توان به تن های خیلی دور هم مد گردی نمود مانند :



اشاره - طرحهای مد گردی بهتر است با وضع فشرده و حالت اکتاوی شروع شوند ، در غیر اینصورت حرکت صداهای گوناگون تا اندازه ای تغییر خواهند یافت . ( رجوع به 196 )





* در اینجا آکور چهاروشش ، به صورت گذر ، بر آکور سه صدائی ترجیح دارد زیرا آکور گفته شده حرکت پیوسته صدای باس زا میسر می سازد .



ب - اگر تن مبدا کوچک ( مینور ) باشد

در این صورت با استفاده از آکور درجه ششم تن مبدا ، بنا بردستور قسمت الف گروه سوم مد گردی را انجام می دهیم ؛ بدین معنی که : پس از آکور درجه ششم تن مبدا ، آکور زیر نمایان مد کوچک ، و در صورت دوری کمتر تن های مبدا و مقصد آکورزیر نمایان مد بزرگ ، نسبت به همان آکور درجه ششم تن مبدا ، ( که بهتر است به صورت آکور شش آورده شود - البته با فرض اینکه مد گردی با حالت « اکتاوی » شروع شده باشد ) باید آورئه شود . در مد گردی  به تن های خیلی دور به همان ترتیب که در قسمت الف گروه سوم گفته شد باید عمل نمود . ( آکور زیر نمایان مد کوچک نسبت به درجه ششم تن مبدا )



اگر مد گردی های گروه سوم الف و ب به جای حالت «اکتاوی» با حالت « تییرسی  یا حالت «کنتی » شروع شوند ، در اینصورت حرکت  صداها تا اندازه ای با حرکت قبلی ، ( که با بکار آکور شش ، موجب حرکت پیوسته صدای باس می شد ) فرق خواهند داشت .

مانند :



تکالیف

مد گردیهای تعیین شده زیر را انجام دهید :

از تن ر  کوچک به تن لا بمل کوچک

از تن فا دییز  کوچک به تن سل  کوچک 

از تن سل دییز کوچک به تن فا بزرگ

از تن می بزرگ به تن دو کوچک

از تن سی  بزرگ به تن می بمل کوچک

از تن سل  بزرگ به تن سی بمل بزرگ



گروه چهارم - مدگردی به تن هادئی که در دایره پنجم ها دست کم سه تن« به طرف جلوه» قرار داشته باشند.

الف :  اگر تن مبدا بزرگ ( ماژور ) باشد .

این گروه از مد گردیها با استفاده از سه صدائی تنیک مد نسیب کوچک و پس از آن تغییر یافته درجه دوم ( به صورت آکور سه صدائی بزرگ ) همین مد نسیب و دوباره سه صدائی تنیک مد نسبی کوچک همین آکور اخیر ( آکور تغییر یافته در جه دوم نسبی کوچک تن مبدا ) انجام می یابد . به ترتیب طرح زیر :



تسلسل بالا به صورت روند پیاپی آنقدر باید ادامه داد نتا لمکان انجام فرود پایانی تن مقصد به دست آید .



اگر بخواهیم مثلا از تن بزرگ لا بزرگ یا فادییز کوچک ،( و در واقع به تن هائی که در دایره پنجم ها به اندازه سه تن از هم دور هستند ) مد گردی نمائیم ، با اجرای طرح بلا معمولات به یک تن دورتر از تن مقصد مورد نظر خواهیم رسید و در ای صورت لازم است یک تن به عقب مد گردی نمائیم ، که به وسیله دو آکور می تواند انجام گیرد . مانند :



برعکس ، در دوزی زیاد تن ها ی مبدا و مقصد ، ( همانطور که در گروه سوم عمل می کردیم ) این طرح باید آنقدر ( به صورت روند پیاپی ) تکرار شود تا امکان تشکیل فرود پایانی تن مقصد به دست آید.

مانند :



در طرح بالا با نمود نت ر دییز ، * مد گردی بازهم به یک تن دورتر از آنچه مورد نظر است رسیده است ، در نتیجه باید «مد گردی به عقب » مورد استفاده قرار گیرد .

*- در اینجا آکور پنج وشش جایگزین آکور شش شده است.

مثال ها

 



مثالها:





ب - اگر تن مبدا کوچک ( مینور ) باشد

این گروه از مد گردیها با استفاده از آکور نمایان تن مبدا و آکور درجه سوم نسبت به همین آکور نمایان و پس از آن با زهم آکور نمایان نسبت به همین آکور ، ( یعنی درجه سوم نمایان تن مبدا ) انجام می گیرد ؛ که آکور اخیر به نسبت دوری و نزدیکی تن های مبدا و مقصد از یکدیگر ، با سوم بزرگ ، ( به صورت  سه صدائی کوچک ) آورده می شوند . مانند طرح زیر :

* - در طرح پایین آکور نمایان سل دییز کوچک ، ( آکور درجه سوم نسبت به آکور نمایان تن مبدا ) با سوم کوچک به صورت سه صدائی کوچک آورده شده است .





 * - در طرح بالا آکور نمایان می کوچک ، ( آکور درجه سوم نسبت به آکور نمایان تن مبدا ) با سوم بزرگ به صورت سه صدائی بزرگ آورده شده است .

     همانطور که در گروهای قبلی دیدیم ، اجرای طرح بالا ، ( در مد گردیهای نسبتا نزدیکتر ) ممکن است به تن های دورتر از آنچه مورد نظر است برسد که در نتیجه باید قبل از فرود پایانی تن مقصد ، مد گردی کوتاهی به عقب آورده شود . مانند :



یا اینکه به جای طرح بالا ، برای کوتاه نمودن مد گردی ، بعد از آکور شماره سه آکور زیرز نمایان همین آکور باید آورده شود . مانند :



مثال ها





تکالیف

مد گردیهای تعیین شده زیر را انجام دهید :

از تن فا کوچک به تن ر بزرگ

از تن می بمل کوچک به تن لا  کوچک 

از تن سی بمل بزرگ به تن  دودییز کوچک

از تن دو بزرگ به تن می بمل کوچک

از تن  دو کوچک بزرگ به تن سل دییز کوچک

از تن لابمل  کوچک به تن سی بمل بزرگ

از تن ر بمل  بزرگ به تن دو بزرگ

از تن لا کوچک به تن سی  بزرگ

 

    به وسیله طرحهائی که تاکنون نشان داده شده ، می توان به تمام تن ها بدون استفاده از « تعویض مترادفی » مدگردی نمود .

     با استفاده از« تعویض مترادفی » به مراتب آسانتر می توان مد گردی کرد بدین ترتیب به منظور کوتاه تر نمودن مد گردی ، در جاهائی که ایجاب نماید ، همواره می توان تعویض مترادفی بکار برد .

     به طور کلی مد گردیهای گروه سوم آسان تر و پسندیده تر از مد گردیهای گروه چهارم هستند . بدین جهت مد گردیهای گروه چهارم را می توان به کمک تعویض مترادفی با استفاده از دستور های گروه سوم انجام داد . مثال زیر :



اشاره

در مد گردی هائی که بنا بر دستور های گفته شده انجام گیرند ، تغییر تن ها به تدریج عملی می شوند و در نتیجه تغییر علامتهای ترکیبی تن ها ، تنها بعداز دو آکور ( چنانچه گفته شد در مد گردی دیاتنیک ، باید تعلق هر دو آکور پی در پی به تن بخصوصی قابل تصور باشد )  نمود می کنند . بدین وسیله می توان از تولید و « پیوستگی نادرست » صداها جلوگیر ی نمود . مانند :



در مثال بالا نت سل ، ( در آکور شماره یک ) پس از سه آکور به صورت سل بمل تغییر نموده است ؛ بنا بر آنچه گفته شد ، بکار بردن تسلسل آکورهائی به شکل زیر در یک مد گردی پسندیده و خوشایند نیست :

 زیرا نت سل دییز ( آکور شماره یک ) و نت لا ( آکور شماره دو ) ، زودتر از آنچه منطقی به نظر می رسد ، به نتهای سل بکار و لا بمل تبدیل یافته اند .



گسترش و تزئین مد گردیها

مد گردیهائی را که بنا بر دستورهاس گفته شده انجام یابند ، باید فقط به عنوان طرحهائی تلقی نمود که به منظور پایه ریزی گسترش بعدی مد گردیها آورده شده اند .

     گسترش مد گردیها بنا بر اصول معینی باید انجام گیرند . این گسترش پیش از همه به وسیله ی طولانی نمودن فرود تن مقصد عملی می شود ؛ و به این ترتیب ایست طولانی در تن مقصد از لحاظ موسیقی اثر دضایت بخشی در پا بر جا شدن تن مقصد داشته و در نتیجه ، نیل به مقصود اصلی از مد گردی را ، ( که دور شدن از تن مبدا و رسیدن و تن مورد نظر و ادامه موسیقی در تن مقصد باشد)  بهتر میسر می سازد .

     برای طولانی نمودن فرود پایانی بیش از همه می توان از فرود شکسته استفاده نمود . در واقع پس از آوردن فرود اول ، به صورت فرود شکسته، فرود پایانی کامل باید آورده شود .



 *- باید دقت نمود که فرود شکسته به صورت تسلسل درجه های پنجم و ششم با تکرار سوم  ( تییرس ) آکور درجه ششم ، عملی گردد.

 

 

     برای تزئین مد گردی همچنین از «نتهای تاخیر » و « نتهای گذر » استفاده کرد .

    همانطور که قبلاگفته شد ، نتهای تاخیر مواقعی قابل بکار بردن هستند که یکی از صداها حرکت پیوسته ی پائین رونده داشته باشد ؛ و از نتهای گذر ، هر جا که صدائی با فاصله سوم ( تییرس ) پرش نموده باشد ، می توان استفاده نمود . با استفاده از نتهای بیگانه گفته شده در بالا مثال پیش را می توان به شکل زیر در آورد :



*- نت می آکور اول اگر چه خیلی زود به صورت می بمل تغییر یافته است ، ولی چون به عنوان نت گذر آورده شده است ناراحت کننده نیست .

    از نتهای گذر ، مخصوصا برای ایجاد تغییر شکل در روند پیاپی یکنواخت می توان استفاده نمود . مانند:



به صورت آزادتر ، مد گردی بالا را به شکل زیر می توان تزئین و گسترش داد :





در پایان چند نمونه مد گردی که صداها گوناگون آنها با وضع کاملا آزاد حرکت نموده اند می آوریم . در این مثالها از طرحهائی که در پیش نشان داده شد ، کم و بیش به عنوان پایه و اساس مد گردی استفاده شده است .

باید دقت نمود در اینگونه مد گردی های گسترش یافته و تزئین شده ، گذر از تنی به تن دیگر ، اگر به صورت روند پیاپی انجام یابد  خوش آیند تر است ، زیرا بدینوسیله خشونت و ناهنجاری تغییر تن ها با سهولت بیشتری از بین می رود . ازاین گذشته یاید سعی کرد که هر چه زودتر و نزدیکتر به تن مقصد رسید و در تثبیت آن بیشتر پیگیری نمود .









در این بحث درباره « مد گردی کروماتیک »یا « مد گردی به وسیله تعویض مترادفی » خوداری شده است ، اگر چه از گفتار سوم از بخش نظری می توان به حد کافی در این باره استفاده برد .





دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*