بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

کنترپوان فصل دوم

خط ملودی نتها (سیر ملودی)

اولین شرط یک ملودی خوب اینست که درآن هدفی احساس شده و یک سیر مشخص  را نشان دهد.امکانات سیر خط ملودی زیادتر از آنست که بتوان از تمام آنها نمونه ای داد ولی بعضی از طرحهای کلی آن قابل بحث هستند.مثلاً یک نوع که از نت نسبتاً بمی شروع شده و حرکتش بطور کلی به جهت بالا معطوف باشد:

 نمونه 1:


فایل صوتی : دانلود

و معکوس این سیری است که کلاً بطرف پایین متوجه بوده و از نت نسبتاً بالا شروع شود.

 نمونه2:


فایل صوتی : دانلود

 در هر دوی نمونه های فوق تغییرات درونی در جهت سیر ملودی وجود دارد ولی بطور کلی جهت بالارونده و یا پایین رونده این ملودی ها کاملاً مشخص است.

   یک نوع متد اول تر از سیر خط ملودی موقعی است که از نت نسبتاً بمی شروع کرده و به منطقه بالاتری رفته و مجدداً به حدود آغاز بازگشت شود.منطقه اوج چنین سیری می تواند در هر قسمت از طول آن واقع شود ولی شاید بتوان گفت این اوج بیشتر در نیمه دوم ملودی بدست می آید.نمونه سوم مثالی از این گونه خط ملودی است .

:نمونه3


فایل صوتی : دانلود

طرح معکوس نمونه بالا موقعی است که ملودی با نت نسبتاً بالائی شروع شده و به جهت پایین رفته و مجدداً بحدود آغاز گردد.

نمونه4:


فایل صوتی : دانلود

بعضی ملودی ها یک طرح محوری دارند بدین معنی که حرکتشان در اطراف یک نت و یا یک منطقه خاص متمرکز است.

نمونه5:


فایل صوتی : دانلود

تعمدی بودن حالت این نوع ملودی در رجوع مکرربه یک نت محور که کاملاً محسوس است بایستی مورد توجه باشد همچنین توجه به اینکه حتی در این نوع ملودی می تواند یک حس پیشرفت و هدف نیز وجود داشته باشد.مثلاً در نمونه5تحرک بین نتهای"لا" و"سی"مبین این مطلب است ملودی می تواند با تعمدی که در رجوع مکرر به یک نت دارد جالب باشد همانطوری که در مثال فوق ملاحظه می شود والا تکرار و حرکت محدود بین چند نت طبعاً موجب یکنواختی و عدم احساس پیشرفت در سیر ملودی خواهد شد.

   بطور کلی در هر نوع سیر ملودیک،نبایست منطقه اوج را تکرار نمود چون اثر آن در تکرار خنثی خواهد شد.از طرف دیگر می توان گفت که اثر خط ملودی نتها مربوط به اوج گرفتن آن نبوده و ملاحظات دیگری مانند طول زمانی،نوانس(قدرت و ضعف اصوات)و موقعیت نت ها در کیفیت و حالت سیر خط ملودی موثرند.مثلاً یک نت که از نظر موضوع اوج ملودی دارای اهمیتی نیست بخاطر طولانی بودن زمانش و یا تکیه داشتن و یا نوع نوانسی که به آن داده می شود می تواند جلب توجه نماید.همچنین نتی که در نقطه اوج واقع شده اگر خیلی کوتاه مدت باشد طبعاً فاقد اهمیت و اثری خواهد بود که در صورت طولانی بودن می توانست داشته باشد.


حدود صوتی

ملودیها از نظر حدود صوتی بسیار متفاوت هستند بعضی ملودیها از حدود فاصله پنجم یا ششم تجاوز نمی کنند،در حالی که بعضی دیگر به حدود دواکتاویا بیشتر می رسند.شاید بتوان گفت که حدود مرسومه در موتیف های انوانسیونها و سوژه هی فوگ های دورانی که در اینجا مورد بحث ماست یک اکتاو باشد.نمونه شش دو نوع ملودی که یکی با حدود فشرده و دیگری وسیع نوشته شده را نشان می دهد.

نمونه6:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

زمینه ساختمانی

در بسیاری از ملودیها یک استخوان بندی اصلی مشهود است که نتهای خاصی از آن ملودی این استخوان بندی را بتوجه می رسانند و نتهای دیگر،نسبت به این نتها،جنبه تزئینی داشته و کم اهمیت تر بنظر می رسند.نمونه 7نشان می دهد که از یک ملودی تزیین شده چه نت هایی استخوان بندی اصلی آن را تشکیل می دهند.

نمونه7:


فایل صوتی : دانلود

خصوصیات هارمونیک

بعضی ملودیها مانند نمونه8بطور واضح یک زمینه هارمونیک را پیشنهاد می کنند.

نمونه8:


فایل صوتی : دانلود

از طرف دیگر یک ملودی مانند نمونه9هیچ زمینه هارمونیک نداشته و متکی به هارمونی هایی خواهد بود که بصورت اکورد یا خطوط ملودی دیگر برایش نوشته شود.

نمونه9:


فایل صوتی : دانلود

بعضی ملودیها بخودی خود حاوی کیفیت چندصدایی بوده و در واقع دو خط ملودی را متناوباً بگوش می رسانند.مانند نمونه10.

 نمونه10:


فایل صوتی : دانلود

 اگر دو خطی که در این ملودی مستتر هستند از هم جدا شوند بطور تقریبی از قرار ذیل خواهند بود:

 نمونه11:


فایل صوتی : دانلود

انواع ملودی ها ترکیبی که در واقع دو خط ملودی را یکجا بوجود می آورند(طبق نمونه 10به نظر رسید)در آثار باخ فراوان است،مخصوصاً در آثاری که این آهنگساز برای ویلون تنها نوشته است در این قطعات بدون توسل به نوع ملودی مورد بحث احساس تمامیت هارمونیک بدست نخواهد آمد.

   اصطلاح"ریتم هارمونیک"برای نشان دادن طرحی که درآن تغییرات هارمونیک وجود دارد بکار می رود.اگر چه هارمونی با وجود دو ملودی و یا بیشتر قطعی تر خواهد بود معهذا ریتم هارمونیک می تواند در یک ملودی تنها نیز وجود داشته و مبین زمینه اکوردهایی برای آن ملودی باشد مثلاً در نمونه شمره 8ریتم هارمونیک بر اساس نتهای سیاه نقطه دار است(یک آکورد برای هر میزان )یک رویه دیگر که برای میزانهای دو یا چهار ضربی مرسوم می باشد اینست که هارمونی با ضربهای یک در میان عوض شود و برای بسیاری از قطعات موسیقی،مثلاً کورال ها و همچنین بیشتر تمرینهایی که در این کتاب مورد استفاده خواهند بود تغییر آکورد برای هر ضرب معمول می باشد. نوع دیگر از ریتم هارمونیک یعنی باقی ماندن هر آکورد برای بیش از یک میزان و یا تغییر سریع آکوردها بطوری که برای هر ضرب حتی بیش از یک هارمونی بوجود آید نیز ممکن است ولی کمتر اتفاق می افتد.البته لازم نیست طرح اینگونه ریتم های هارمونیک بطور ثابت در یک قطعه باقی بماند بلکه امکان بوجود آوردن طرحهای متنوع در یک اثر که مخلوطی از ریتم های مختلف هارمونیک می باشد نیز ممکن است در یکی از فصلهای بعدی در این زمینه اشاره بیشتری خواهد شد.

   توجه می کنید در سبکی که در اینجا مورد بحث است معمولاً تونالیته قطعه در ابتدای ملودی از طریق ارائه نت تونیک و یا پیشنهاد هارمونی تونیک روشن می گردد.ملودیهایی که تا اینجا بصورت نمونه نشان داده شده اند مطلب فوق را اثبات می کنند.همچنین هارمونی تونیک که در اتمام یک جمله و یا بخشی از موسیقی شنیده می شود و موسوماً روی ضرب قوی قرار می گیرد (ضرب اول یا سوم در میزان چهارضربی و ضرب اول در میزانهای 2یا3ضربی )نیز بایستی مورد توجه باشد.

 


ملاحظات دیگر

 تا اینجا فقط بطور اجمالی از امکانات سیر خط ملودی و عواملی که بایستی در ساختمان ملودی مورد نظر باشد صحبت کرده ایم اکنون درباره نکات قطعی و روشنی که بایستی در نوشتن یک ملودی موفق مورد نظر باشد بحث خواهیم نمود.

  1- تمایلات طبیعی درجات چهارم،ششم و هفتم گامهای موسیقی که پرده های"فعال"شناخته شده اند بایستی مورد نظر باشد.درجه دوم گامها نیز بعضی اوقات فعال شناخته شده ولی حس کشش دراین پرده کمتر استدر اساس تمایل پرده دوم به این است که بطرف پایین و به نت تونیک برود ولی در بسیاری ار مواقع می توان آن را بجهت بالا و به روی پرده سوم حل نمود.نمونه12تمایلات پرده های فعال را در گام "دو"ماژور نشان     می دهد.

  نمونه12:


فایل صوتی : دانلود

از طرفی اگر از جوانبی به همین پرده ها،آنطور که در نمونه 13نشان داده شده برسیم آنوقت خواهیم دید همان نتها بطور طبیعی به جهت مخالف تمایل پیدا شده برسیم آنوقت خواهیم دید هیم نتها بطور طبیعی به جهت مخالف تمایل  پیدا خواهند نمود گاهی اگر از یک پرده فعل با پرش به پرده فعال دیگری برویم در ان زمان تمایل پرده اول کنار گذارده شده و فقط پرده فعال اخیر مطابق تمایل خود حرکت خواهد کرد.(نمونه13)

  نمونه 13 a وb:


فایل صوتی : دانلود

در درجات گامهای مینور نیز همین تمایلات وجود دارد معمولاً در دوران های مورد بحث ما گام مینور ملودیک،طبق نمونه14،مورد استفاده است.

نمونه14:


فایل صوتی : دانلود

بعنوان یک قاعده کلی می توان گفت در حرکت بالارونده و پایین رونده یک ملودی فرمهای بالارونده و پایین رونده این گام بکار خواهد رفت.

   زمینه هارمونیک نیز برای تعیین اینکه کدامیک از دو فرم بالارونده و یا پایین رونده بکار برده شود میبایستی مورد توجه باشد.مواقعی پیش می آید که فرم بالارونده این گام در یک پاساژ پایین رونده مورد استفاده قرار می گیرد تا این که آکورد نمایان این گام که قاعدتاً بایستی ماژور باشد موجودیت پیدا نماید(نمونه 15a)همچنین بایستی توجه کرد گاهی فرم پایین رونده در یک پاساژ بالارونده بکار می رود و این بخاطر اکورد زیر نمایان است که بایستی مینور باشد.(نمونه15b)

  نمونه15a:


فایل صوتی : دانلود

نمونه15b:


فایل صوتی : دانلود

عموماً بایستی در ملودیها از فاصله دوم افزوده که بین پرده های ششم و هفتم گام مینور هارمونیک بوجود می آید و ازنظر آوازخوانی مشکل و نامطلوب می باشد احتراز شود ،مانند "لابمل"و "سی بکار"درگام دومینور.تنها موردی که فاصله دوم افزوده می تواند مورد پذیرش باشد وقعی است که حرکت ملودی درمجموع یک آکورد هفتم کاسته را بخواهد نشان دهد،مانند نمونه16.

 نمونه16:


فایل صوتی : دانلود

از طرف دیگر فاصله هفتم کاسته بین پرده های ششم و محسوس ،نسبت به اکتاو پایین،کاملاً قابل پذیرش است.این فاصله با کیفیت مذکور درموسیقی دورانهای با روک و کلاسیک مکرراً بکار برده شده است.برای مثال به نمونه های 3و 4از فصل چهاردهم این کتاب توجه بفرمائید.

   2-بعضی نتها حتی در یک خط ملودی تنها نسبت به تونالیته و هارمونی ملودی بناچار غیرهارمونیک تلقی خواهند شد و در این صورت بایستی بطور صحیح حل شوند.چون این موضوع در مورد دو صدانویسی خیلی زیادتر واقعیت پیدا می کند بحث بیشتر آن را به فصل چهارم موکول میکنیم.

   3- وقتی که  دو یا چند پرش به یک سمت اتفاق بیفتد گوش انسان این نتها را بمنزله تشکیل دهنده یک هارمونی تلقی خواهد نمود و از این رو نبایستی با این پرشها نتهای غیرهارمونیک بوجود بیایند.پس پرشهای پیاپی بایستی همیشه با نتهایی همراه باشند که در مجموع هارمونی ای بوجود آورند که از سبک موسیقی این دوران خارج نشود.با توجه به شیوه خاصی این سبک و بر مبنای دلیلی که ذکر شد پرشهای پیاپی از قبیل آنچه که درنمونه17آورده شده مجاز نخواهد بود.

  نمونه17:


فایل صوتی : دانلود

ولی اگر آخرین نتی که در این پرشها شنیده می شود غیرهارمونیک باشد و آنوقت به طور صحیح حل شود تمام تسلسل این پرسشها می تواند قابل پذیرش بشود.مثلاً نت "سی بمل"که در آغاز میزان دوم نمونه 18وجود دارد برای هارمونی در گام"فاماژور"غیرهارمونیک خواهد بود.

نمونه18:


فایل صوتی : دانلود

 اگر در هر یک از مثالهای نمونه 17جهت دومین پرش را معکوس کنیم آنوقت این مثالها قابل پذیرش خواهند شد چون در این حالت توقع تشکیل یک هارمونی مرکب از هر سه نت از میان خواهد رفت.

   4-اگر د پرش پیاپی به یک جهت باشند ول هر یک از پرشها از حدود فاصله ششم یا بیشتر تجاوز کند قابل پذیرش نخواهد بود حتی اگر در مجموع ایجاد یک هارمونی مشخص و مقبول بنماید.این کار بدین سبب منع می شود که دو پرش بزرگ پیاپی به یک جهت به طور ناگهانی سیر ملودی را بناحیه دوردستی کشانده و در نتیجه تعادل آن مختل خواهد شد(نمونه19a)بعد از یک پرش بزرگ بهترین کار این است که جهت سیر ملودی معکوس شود.

  نمونه19:    a    b


فایل صوتی : دانلود

5 - به عنوان یک قاعده کلی می توان گفت پرشی که با حرکت متصل دنبال شود به حرکت متصلی که بعداً به پرش برسد ترجیح دارد.(نمونه20)

 نمونه20:


فایل صوتی : دانلود

هر چه سرعت نتها بیشتر و فواصل پرش بزرگتر باشد موضوع حرکت متصل و پرش بعدی آن بیشتر مورد ایراد خواهد بود.در نتیجه مشکل مورد بحث دشوارتر خواهد شد وقتی که پرش بین آخرین جزء ضربی یک میزان و ضرب بعدی در میزان دیگر اتفاق افتد.ایراد مذکور خفیف تر می گردد موقعی که در حرکت هر یک از نتها زمان طولانی تری داشته باشند،ولی به هر حال نتیجه مطلوب نخواهد بود(نمونه121a)موقعیت پرش نسبت به ریتم هارمونیک نیز شایان توجه است اگر پرش از ضرب قوی بضرب ضعیف باشد نتیجه مطلوبتر خواهد بود(نمونه هایcو21b)

   نمونه ی  21a،b،c


فایل صوتی : دانلود

- بین عوامل مختلف موسیقی از نظر ملودی و یا ریتم و یا هر دوی آنها باید توافق وجود داشته باشد.توافق ملودیک می تواند از طریق تکرار یک موتیف کوچک تا تکرار یک جمله کامل بوجود آید. این تکرار می تواند پیاپی باشد مانند نمونه 22،و یا بعد از به کار آمدن عومل دیگر.

 نمونه22:


فایل صوتی : دانلود

 تکرار از طریق سکانس ها که عبارت از تکرار یک قسمت از ملودی در درجات مختلف گام می باشد از تکرار بصورت اصلی بسیار رایج تر و شیوه بسیار متداول و مهمی در سبک کنترپوال نویسی قرنهای18و19بوده است.در نمونه23یک مثال از اینگونه سکانسها ارائه شده است.

 نمونه23:


فایل صوتی : دانلود

 مطلب رایج به سکانس ها این است که می توانند روشی را موجه سازند که اگر جداگانه و خارج از نظام خاص سکانسها مورد استفاده قرار    می گرفت بنظر بسیار ناجور و یا اتفاقی می نمود.اینگونه توافقهای ساختمانی نه تنها به موسیقی جنبه نظم و تعمد را می دهند بلکه منطق خاصی را در طرحهایی که بوجود می آید تزریق خواهند نمود.مثلاً در نمونه24پرش فاصله هفتم بطرف بالا و طول نسبی نتی که به آن پریده شده نتها بخاطر اینکه جزئی از سکانس است قانع کننده می گردد.

 نمونه24:


فایل صوتی : دانلود

 در نمونه25تکرار نت ها در صدای زیر اگر تنها یکبار اجرا می شد به گوش ناجور و متزلزل می رسید ولی چون جزئی از یک طرح سکانس مانند است منطقی و رضایت بخش می نماید.

 نمونه25:


فایل صوتی : دانلود

 البته اینکه چه چیزهایی را سکانس ها می توانند موجه سازند حدودی دارد.مثلاً یک گردش ملودیک قابل ایراد و غیرعادی با تکرار قابل پذیرش نمی گردد.همچنین بایستی بخاطر داشت که تکرار زیاد یک طرح ملودیک باعث یکنواختی بوده و"ملال آور"خواهد شد.

   سکانس های صرفاً ریتمیک نیز قابل استفاده می باشند ولی معمولاً وحدت ریتمیک از طریق خصوصیات طرحهایی که در درون خود ملودی وجود دارند بدست می آید.در مثال زیر به طرح دولاچنگ های نقطه دار که با سه لا چنگ ها دنبال می شوند.توجه کنید:

 نمونه26:


فایل صوتی : دانلود

برای حفظ وحدت و ایجاد قابلیت تفاهم در ساختمان یک ملودی بایستی از تنوع زیاد در طرحهای ریتمیک و ارزشهای مختلف در ملودی احتراز نمود.

   7- ایست های ناگهانی در حرکت ریتمیک مجاز نیست اگر انتخابی در مورد تحرک بیشتر روی ضرب قوی و یا ضرب ضعیف داشته باشیم تحرک روی ضرب ضعیف بهتر است تا تحرک ضرب قوی با یک حالت خیز بدست می آید.          

   مثلاً


عموماً بهتر از


خواهد بود.

   البته این نظریه نبایستی بصورت یک حکم تلقی شود چون استثناهای بسیار زیادی که از طریق ملاحظات دیگر قابل توجیح می باشند وجود دارند.همچنین این قاعده در موردی که یک صدای دیگر می تواند بعد از توقف صدای اول حرکت ریتمیک را دنبال نماید صادق نخواهد بود.




دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*