بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

میزان

هر قطعه موسیقی از نظرزمان به قسمتهای مساوی تقسیم می شود ، که هر یک از آن قسمتها را میزان و خط قائمی که آنها را از یکدیگر جدا می کند خط میزان گویند .

هر میزان ممکن است از دویا سه یا چهار قسمت مساوی تشکیل شود که آن قسمتها را ضرب گویند .

معمول ترین میزانها عبارتند از : میزانهای دو ضربی ، سه ضربی ، و چهار ضربی .


دو خط سمت راست شکل را که معمولاً در آخر قطعات موسیقی کاربرد دارد دولا خط پایان گویند و اگر هردو خط آن باریک باشد ، دولا خط گویند که جدا کننده قسمتهای مختلف یک قطعه موسیقی است .

معمولاً ضرب اول هرمیزان قوی ترازسایر ضربها اجرا می شوند ودر نتیجه سایر ضربها ضعیف خواهند بود .


و به همین ترتیب در تقسیمات هر ضرب 0 قوی یا ضعیف ) قسمت اول قوی تر ازدیگر قسمتها محسوب می شود


به طور کلی میزانها رامی توان به دو دسته تقسیم کرد : میزانهای ساده و میزانهای ترکیبی .


میزانهای ساده

اگر هر ضرب میزان به طور طبیعی قابل تقسیم به 2 و 4 و 8 قسمت مساوی ( دارای تقسیمات دو تائی ) باشد آن میزان را ساده گویند .

میزانها را با عدد کسری به نام کسر میزان مشخص می کنند . در میزانهای ساده صورت کسرمعرف تعداد ضرب است و مخرج کسر شکل ضرب را معلوم می کند . به عبارت دیگر مخرج کسر تقسیمات گرد ( واحد موسیقی ) را تعیین می کند .

مثلاً کسر 2/4 معرف میزانی است دو ضربی که هرضرب آن معادل یک نت سیاه است .


معمولاً میزانهای ساده با این کسرها معرفی می کنند :

میزان ساده دوتائی ( دو ضربی )


میزان ساده سه تائی ( سه ضربی )


میزان ساده چهار تائی ( چهار ضربی )


میزانهای ساده دیگری با کسرهای 2/2  ، 3/2 ، 4/2   یا Ñ  RP3  ، R^2  ،RP4، ( که هر ضرب آنها معادل با یک سفید است ) و  2/8، 3/8 ، 4/8یا 2PT  3PT  4PT  که هر ضرب آن برابربا یک چنگ است ) و غیره نیز در موسیقی به کار می روند که درمیان آنها میزان 3/8  بیشتر متداول است .


نمودار میزانهای ساده
میزانهای ترکیبی

اگر هر ضرب میزان قابل تقسیم به 3 و 6 و 12 قسمت مساوی ( دارای تقسیمات سه تائی ) باشد ، آن میزان را ترکیبی گویند .

درمیزانهای ترکیبی هر ضرب میزان ساده را با اضافه کردن یک نقطه در سمت راست آن ) به کار می برند تا نت مزبور بتواند به طور طبیعی به 3 و 6 و 12 قسمت مساوی شود .

معمول ترین میزانهای ترکیبی را با کسر های زیر نشان می دهند .

میزانهای دوتائی  ترکیبی   ( دو ضربی ترکیبی  )


میزانهای سه تائی  ترکیبی   ( سه ضربی ترکیبی  )


میزانهای چهار تائی  ترکیبی   ( چهارضربی ترکیبی  )


میزانهای   6/8  و 9/8  و 12/8  را به این شکل هم می توان نوشت .


نسبت بین میزانهای ساده و ترکیبی مربوطه

چون هر ضرب میزانهای ترکیبی پیش گفته یک نت سیاه نقطه دار است و نسبت این نت به نت سیاه ( درمیزانهای ساده ) مانند کسر 3/2 است ، به این ترتیب برای تبدیل میزانهای ساده  به ترکیبی کافی است که کسر میزان ساده را درنسبت 3/2 ضرب کنیم .


و برای تبدیل میزانهای ترکیبی به ساده بهتر است صورت کسر به عدد 3 و مخرج آن به عدد 2 تقسیم شود تا کسرمیزان ساده آن به دست آید .


در میزانهای ترکیبی مخرج کسر معرف شکل 1/3 ضرب است ، مثلاً درمیزان 6/8 مخرج کسر که معرف نت چنگ است تعیین می کند که شکل هر ضرب سه برابر آن ( هر ضرب معادل یک سیاه نقطه دار ) است .

میزانهای ترکیبی دیگری با کسرهای 6/4 ، 9/4  ، 12/4،   ( که هر ضرب آنها معادل با یک سفید نقطه دار است ) و 6/16 ، 9/16، 12/16  ( که هر ضرب آنها معادل با یک چنگ نقطه دار است )و غیره نیز درموسیقی به کار می روند . این میزانها را به شکل زیر می توان نوشت .


ضرب زدن

 در وزن خوانی ( خواندن ریتم قطعات موسیقی بدون در نظر گرفتن آهنگ ) و یا سلفژ ( خواندن قطعات موسیقی با درنظر گرفتن ریتم و آهنگ و حالتها و حرکتها ) ضربها ی میزانها با دست راست به اشکال زیر به وسیله خطوطی فرضی در فضا مشخص می شود :


در رهبری ارکستر نیز همین روش با کمی اختلاف ( گاهی با دو دست ) کاربرد دارد ، ولی قطعات در قطعات کند که لازم است تقسیمات ضربها نشان داده شود . بنا به تقسیمات دوتائی ( میزانهای ساده ) و سه تائی ( میزانهای ترکیبی ) معمولاً ضربها و تقسیمات آنها به نحو زیر کاربرد دارند :


میزانهای مختلط ( لنگ )

میزان هایی هستند که از اجتماع دو یا چند میزان نا مساوی ( از نظر تعداد ضرب ) تشکیل شده اند ، مانند میزان  5/4  که  ممکن است از یک میزان 3/4 ویک 2/4 یا به عکس تشکیل شده باشد . برای مشخص نمودن موقعیت میزانهای مختلط اغلب به وسیله خط قائم نقطه چین یا کسرمیزان تجزیه شده آنها را از هم تفکیک می کنند .


میزان های مختلط دیگری نیز در موسیقی به کار می روند مانند : 7/4 ، 8/4، 9/4 و غیره .


میزانها ی مختلط ساده

چون ضرب این میزانها دارای تقسیمات دوتائی است بنابراین جزء میزانهای ساده محسوب می شوند و چنانچه کسر آنها درنسبت 3/2 ضرب شود کسر میزانهای ترکیبی مربوطه به دست می آید .


ضرب زدن در میزانهای مختلط از توالی ضرب زدنها ی دو و سه و چهار ضربی حاصل می شود ، مثلاً در 5/4  از توالی دو ضربی و سه ضربی یا سه ضربی و دوضربی استفاده می شود .


میزانهای مختلط ترکیبی
تقسیمات نت ها

نت های موسیقی ممکن است به اقسام مختلف تقسیم شوند .

گاهی ضربها یا واحدهای کوچک تر میزان ساده ( که دارای تقسیم دوتائی است ) به سه یا شش قسمت تقسیم می شود . در حالت اول به شکل تقسیمات دوتائی نوشته شده و عدد 3 روی آنها قرارمی گیرد ، معمولاً این گونه تقسیمات سه تائی را تریوله یا سه بر دو می نامند .


چون کشش سه نت تشکیل دهنده سه بر دو با مجموع کشش دو نت از تقسیمات دوتائی همان شکل برابراست ، بنابراین سه بردومی تواند به شکلهای مختلف به کار رود ؛ ولی مجموع کشش نت ها یا سکوتهای آن با نت های سه بر دو برابر است .


در حالت دوم یعنی قسمت کردن ضرب یا واحدهای کوچک تر ( که دارای تقسیمات دوتائی است ) به شش نیز به شکل تقسیمات چهار تائی نوشته می شود و عدد 6 زیر یا روی آن قرار می گیرد .


این گونه تقسیم بندی به  سه شکل نوشته می شود :


تقسیم اولی (a)  را ممکن است شش بر یک و دومی را (b) تریوله تجزیه شده به دو و سومی (c) را تریوله مضاعف نامید که معمولاً اولی در موقع اجرا دارای یک اکسان ودومی سه اکسان و سومی دواکسان خواهد بود .

 

توضیح : این علامت «<» به منظور اکسان ( قوت بیشتر ) درموسیقی به کارمی رود . گاهی ضربها ی میزان ترکیبی که دارای تقسیمات سه تائی  است به دو یا چهار قسمت مساوی تقسیم می شود درحالت اول به شکل سه تائی نوشته می شود و عدد 2 زیریا روی آن قرار می گیرد و دو بر سه  نامیده می شود .


ودرحالت دوم گاهی به شکل تقسیمات سه تائی و گاهی شش تائی نوشته می شود و چهار بر سه و چهار بر شش نامیده می شود . به طور خلاصه سه بر دو از سه قسمت شدن تقسیمات دوتائی و دو بر سه از دوقسمت شدن تقسیمات سه تائی حاصل می شود .


سنکپ - ضد ضرب

ادامه یافتن یا متحد شدن ضرب ضعیف یا قسمت ضعیف ضرب ، به ضرب قوی یا قسمت قوی ضرب بعدی ، که باعث جا به جا شدن ضربها و قسمتهای قوی شده و در نتیجه ضرب و قسمت ضعیف ، قوی اجرا می شود ، حالتی خاص درموسیقی ایجاد می کند که  آن را سنکپ گویند .

این تمدید ممکن است به وسیله خط اتحاد یا بدون آن باشد .

از متحد شدن نت های همشکل سنکپ ساده ( مساوی ) و از متحد شدن نت های غیر همزمان سنکپ شکسته ( نامساوی ) به وجود می آید .


ضد ضرب

اگر به جای ضرب یا ضربها و یا قسمتهای قوی ضربها سکوت قرار گیرد ، حالتی که تا حدی به سنکپ شباهت دارد به وجود می آید ، که آن را ضد ضرب گویند . به عبارت دیگر ضد ضرب عبارت است از صدا یا صداهائی که ضرب ضعیف یا قسمت ضعیف ضربها شروع می شوند ، ولی روی ضرب بعدی امتداد پیدا نمی کنند .


ضد ضربها فرم های وزن داری هستند که کاربردهای فراوان دارند . بخصوص در همراهیها .


نظرات

Saeidسلام عزیزان خیلی خیلی عالی بود


موسویخیلی مفید بود ممنون


امیرسلام فوق العاده بود واقعا نتونسته بودم هیچ جا همچین اطلاعاتی پیدا کنم واقا خسته نباشید و امیدوارم از این مطالب باز هم بزارید بسیار سپاسگذارم


ارسال نظر