بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

کنترپوان فصل پنجم

مراحل دیگر دوصدانویسی (سه نت در مقابل یک نت(3.1))

در اینجا به بحث درباره نمونه هایی از طرز نوشتن سه نت در مقابله با یک نت.c.fرا مطالعه می کنیم و در نمونه1a,b,cسه مورد از این نوع کنترپوان به توجه می رسد.ضمناً نمونه1معرف خوبی از کنترپوان معکوس شده است.این تکنیک بعداً به تفصیل بحث خواهد شد.

نمونه1a


فایل صوتی : دانلود

نمونه1b


فایل صوتی : دانلود

نمونه1c


فایل صوتی : دانلود

شیوه نوشتن کنترپوان 3:1در اساس با شیوه 2:1فرقی ندارد .ولی اگر از مرحله1:1آغاز کرده باشیم طبعاً تفاوت این خواهد شد که حالا بین نتهای سرضرب دو نت دیگر قرار خواهند گرفت.مثلاً در مرحله 2:1فاصله سوم می تواند به آسانی با قرار گرفتن یک نت گذران پرشود،ولی بایستی با همین فاصله سوم در مرحله3:1به نحو دیگری کنار آمد.از طرف دیگر در این مرحله فاصله چهارم را می توان براحتی با دو نت گذران پر کرد.

در نمونه2چند تا از امکانات ملودی سازی را در مرحله 3:1به نظر می رسانیم.توجه خواهید کرد که نتهای سرضرب در نمونه زیر در فواصل مختلف نسبت به یکدیگر قرار گرفته اند.از جمله می بینیم که ممکن است دونت سر ضرب همصدا باشن و ما امکانات دو نتی را که بین نتهای سرضرب قرار می گیرند قبلاً تفحص کردیم.نمونه2اینگونه تفحص را تا حد فاصله پنجم بین دو نت سر ضرب نشان می دهد.در اینجا(همچنین در نمونه7)فواصل پایین رونده انتخاب شده اند ولی همین روشها در فواصل بالارونده نیز صادق خواهند بود.باید در نظر داشت امکاناتی که در طرح های زیر داده شده زمینه های  هارمونیک مختلفی را در بر می گیرند و انتخاب هر یک بدون شک بایستی با در نظر گرفتن تناسب آن از نظر هارمونی نیز باشد.

   نمونه2:


فایل صوتی : دانلود

این لیست و نمونه های دیگری که بعداً ارائه خواهند شد بمفهوم یک تقسیم بندی عملی نبوده بلکه طرح های مختلفی را که می توان در تمرین ها بکار برد پیشنهاد می نمای بخاطر داشته باشید که استفاده از طرح های متعدد در یک تمرین عاقلانه نخواهد بود.منظور این نیست که یک فیگور ملودی باید از آغاز تا انجام تکرار شود بلکه هدف آنست که بایستی برای ایجاد حس وحدت بیشتر در استفاده از فیگورهای مختلف صرفه جو بود.

حرکت متصل که بپرش در همان جهت منتهی شود درست نیست.(نمونه3aو3b)بطور استثنا طرحی که در نمونه3cداده شده قابل استفاده می باشد نت های تکراری هنوز مجاز نیستند حتی اگر این اخرین نت از یک گروه سه تایی و اولین نت از یک گروه بعدی باش(نمونه3d)در واقعیت موسیقی دوران مورد بحث نیز چنین تکراری بندرت وجود دارد مگر در طرح های سکانسی.

   همچنین آنچه در نمونه3eنشان داده شده که معرف تکرار چند نت بطور یک در میا است مطلوب قلمداد نمی گردد چون حالت در جازدن داشته و فاقد حس حرکت می باشد.پرش از نت های غیرهارمونیک که می بایستی بطرز خاصی حل شوند نیز مجاز نخواهند بود.(نمونه3f)

   نمونهe,d,c,b,3aوf


فایل صوتی : دانلود

همان قواعدی که در مورد موازی ها در کنترپوان 2:1 داده شد در 3:1 نیز صادق است.بطور کلی اکتاوها و پنجمهای موازی بین هر قسمت از یک ضرب و نت اول ضرب بعدی غلط است(نمونه4)

  نمونه4:


فایل صوتی : دانلود

برای تجسم بهتر همان کنترپوانی که در نمونه2از فصل چهار(کنترپوان 1:1)بکار رفته بود مجدداً برای نمونه کنترپوان 3:1ارائه می شود(نمونه5)در اینجا صدای بالا و صدای پایین که هر سه نت آن برای یک نت صدای بالا نوشته شده بایستی در یک موقع اجرا گردد.

   نمونه5:


فایل صوتی : دانلود

شاید لازم به تأکید است که برای نوشتن کنترپوان 3:1(همچنین 2:1و4:1)احتیاجی نیست از مرحله 1:1شروع شود.اگر چه این رویه نوعی محکم کاری خواهد بود.اما بخاطر محدودیت هایی که بشیوه نوشتن تحمیل می کند همیشه بهترین نتیجه بدست نخواهد آمد.


چهارنت کنترپوان برای یک نت(4:1).c.f

نمونه6معرف کنترپوان 4:1است مخصوصاً به قسمت cتوجه کنید و ان را با نمونه1aاز فصل چهار که همان تم را بصورت کنترپوان 1:1مورد استفاده قرار داده مقایسه نمایید.

نمونه6a


فایل صوتی : دانلود

نمونه6b


فایل صوتی : دانلود

نمونه6c


فایل صوتی : دانلود

بعضی از طرح هایی که در کنترپوان 4:1قابل استفاده است بر مبنی فواصل مهم در نمونه7بنظر می رسد.

   نمونه7:


فایل صوتی : دانلود

این طرح ها همان شیوه هایی که درکنترپوان 2:1و3:1بکاره برده ایم را بتوجه می رساند و این شیوه ها شامل استفاده از نت گذران،نت پهلویی،نت گریز،آپاجیا تورا و پرش به نت هارمونیک دیگر را در بر می گیرد.در کنترپوان 4:1احساس اهمیت ضربی بیشتری برای نتهای اول و سوم از گروه چهارتایی مستتر است.در نتیجه این دو نت غالباً هارمونیک بوده و نت های دوم و چهارم می توانند غیرهارمونیک باشند،البته    ترتیب های دیگری هم ممکن بوده و مورد استفاده فراوان دارد.بهر صورت هر چهار نت معمولاً در زمینه یک هارمونی واحد قرار می گیرند بدین معنا که ریتم هارمونیک درکنترپوان 4:1معمولاً برای هر ضرب یکی بیشتر نیست .گاهی در صورت لزوم هارمونی می تواند یک بار در طول یک ضرب عوض شود ولی بدون شک بیش از یک باز تغییر هارمونی در طول یک ضرب ناجور بوده و نتیجه مطلوبی ببار نخواهد آمد.

   طرح هایی که می بایستی مورد اجتناب باشند در نمونه8بنظر می رسد.

  نمونهd,c,b,8aوe


فایل صوتی : دانلود

 در کنترپوان 4:1حرکت متصل که پرش در هما جهت ختم می شو مطلوب نیست مخصوصاً اگر این ترتیب بین آخرین نت از یک گروه و اولین نت از گروه بعدی صورت گیرد مانند نمونه 8aو8b.در نمونه8cیک نت غیرهارمونیک بجای آنکه بطور متصل حل گردد به پرش منتهی گردیده که غلط است در نمونه های 8dو8eتکرار تنها مورد ایراد خواهد بود.باز هم در آثار دوران باروک ای گونه تکرارها را فقط در طرح های سکانسی می توان یافت.

اکتاوها و پنجم های موازی بین اجزاء یک ضرب و آغاز ضرب بعدی مجاز نیست با یک استثنا:وقتی بین نت دوم از گروه چهارتایی اول و نت نخستین از گروه بعدی پیش آید .نمونه9موارد مختلف موازی ها را نشان می دهد.

نمونه9:


فایل صوتی : دانلود

نمونه ای از کنترپوان 4:1که باز هم بر اساس همان ملودی در نمونه2از فصل قبلی مربوط به کنترپوان1:1نوشته شده است در زیر بتوجه می رسد.

   نمونه10:


فایل صوتی : دانلود

در مرحله چهارم کنترپوان نویسی نوعی از نظم ریتمیک بکار می رود که در زیر نمونه آن داده می شود.

نمونه11a


فایل صوتی : دانلود

نمونه11b


فایل صوتی : دانلود

نمونه11c


فایل صوتی : دانلود

همانطوری که ملاحظه می شود در این نظام خاص،کنترپوانی که نوشته شده در واقع همان کنترپوان 1:1است با این تفاوت که نیم ضرب در دو صدا تفاوت ریتمیک وجود دارد.نمونه های فوق تماماً از قسمتی از قطعات معروف گرفته شده که اگر ضربها با یکدیگر توام می بودند صرفاً کنترپوان 1:1(مرحله اول)بوجود می آمد،همانطور که د نمونه12 نشان داده شده است.

   نمونه12:

 


فایل صوتی : دانلود

ولی نبایستی تصور شود که هر کنترپوان 1:1را با جابجا کردن نیم ضرب در یکی از دو صدا می توان به کنترپوان مرحله چهار مبدل ساخت.در مواردی چنین تغییری در ساختمان ریتمیک از نظر کنترپوان صحیح و عملی بوده و در مواردی دیگر نتیجه درست نخواهد بود.هر آینه نتی که از نظر ضرب پس و پیش شده متعلق به هارمونی موجود در آن لحظه باشد نتیجه مطلوب می باشد(نمونه13aو13b)همچنین اگر در نتیجه این جابجا شدن تعلیق پیش آید نتیجه درست خواهد بود(نمونه13cو13d)  

   نمونهc,b,13aوd


فایل صوتی : دانلود

در مواردی تعجیل نیز سنکپ قابل استفاده است اگر چه نتیجه آن به رضایت بخشی تعلیق نخواهد بود.چنانچه درنمونه14می بینیم اگر صدای بالا به جهت مخالف حرکت می کرد تعجیل بوجود می آمد.(در این نمونه که از انوانسیون "می"ماژور اثر باخ گرفته شده بجای استفاده از نتهای چنگ که در وسط ضربها می آیند نتهای دولاچنگ را که به یکدیگر پیوسته شده اند بکار برده ایم تا اینکه ارتباط عمودی بین دو صدا در صر هر ضرب روشن باشد.)

  نمونه14:


فایل صوتی : دانلود

 شک نیست که اثر این تعجیل ها به اندازه تعلیق هایی که خود باخ در این پاساژ بکار برده است مطلوب نخواهد بود.معهذا درهمین انوانسیون تعجیل نیز از طرف آهنگساز بکار رفته است که آن را در نمونه20از فصل چهارم مشاهده کردید.

   اگر تغییر محل دادن اصوات به نتایجی جز آنچه تاکنون ذکر شد منتهی شود درست نخواهد بود مثلاً توجه کنید چقدر نامطلوب می بود اگر تعلیق در صدای زیر همین قسمت از انوانسیون"می" ماژور قرار گرفته بود (نمونه15)

   نمونه15:


فایل صوتی : دانلود

در اینجا مشکل این است که جابجا کردن نحوه حرکت نوعی تعلیق بوجود می اورد که با موفقیت قابل استفاده نیست.

   چون عمل تعلیق یکی از معمول ترین و موثر ترین اصول کنترپوان سنکپ دار است نکات خاصی را باید در این مورد بتوجه رساند.


تعلیق

 امکانات مختلف در سنکپ تعلیق در نمونه16 بنظر می رسد اعدادی که در زیر نوشته شده معرف فواصل نتها به هنگام تعلیق و در موقع حل شدن آنها می باشد فی المثل ما از تعلیق 3-4و یا 8-9صحبت خواهیم کرد.

   نمونه16:


فایل صوتی : دانلود

البته می توان تعلیق را روی فواصل دیگری نیز ایجاد نمود.نت معلق شده می تواند بوسیله خط اتحاد (مانند نمونه های فوق)و یا از طریق تکرار بوجود آید.بودن یا نبودن خط اتحاد در خاصیت تعلیق موثر نخواهد بود.در مواردی ممکن است که بجای خط اتحاد و یا تکرار نت فقط یک سکوت داشته باشیم و در نمونه11چنین کیفیتی دیده  می شود اثر اینگونه عمل بگوش ازنظر هارمونی کماکان تعلیق خواهد بود.

   در زیر نمونه هایی از انواع تعلیق که بایستی مورد احتراز باشند بنظر می رسد:

   نمونه17:


فایل صوتی : دانلود

در نمونه17حرکت2:1نامناسب می باشد برای اینکه نت حل کننده با نت معلق شده در صدای دیگر قبلاً شنیده شده است.در همین نمونه قسمتهای d-c-bوeبطور کلی در کنترپوان دوصدایی رضایتبخش نخواهند بود به دلیل اینکه نت حل کننده فاصله چهارم یا پنجم می باشد.درهمین موارد اگر صدای سومی می بود و آن صدا بفاصله دیگری می رسید نتیجه قابل پذیرش می گردید.تعلیق8-7که در نمونه17fدیده می شود معمولاً در کنترپوان مکتبی مردود است بخاطر اینکه فاصله هفتم قاعدتاً نبایستی با حرکت بطرف پایین به اکتاو برسد.معهذا این روسه از طرف آهنگسازان قرن هیجدهم همیشه پیروی نشده و بعضی از آنان در بکار بردن تعلیق 8-7مسامحه نکرده اند.

   تعلیق لزوماً همیشه بطور مستقیم و فوری حل نمی گردد.نت حل کننده می توانند با یک یا چند نت،از نت معلق شده،جدا شود همانطوری که در نمونه18 مشاهده می شود.

   نمونه18:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

درقسمت cاز نمونه فوق نت تعلیق قبل از اینکه روی نت"فا"حل شود به یک نت بالاتر"لا"رفته و سپس به نت"فا" می رسد.اینگونه موارد ا نبایستی با تأخیر که جهت آن به طرف بالاست اشتباه کرد.

   گاهی حل تعلیق بصورت تزئینی انجام می گیرد.نوعی از آن را در نمونه 19مشاهده خواهید کرد.

   نمونهa19:


فایل صوتی : دانلود

   نمونهb19:


فایل صوتی : دانلود

در نمونه11aدیدیم که چگونه یک گروه تعلیق می توانند دنبال هم قرار بگیرند.به این روش"زنجیر تعلیق"گفته شده است و مرسوماً به یک سری تعلیق که حل هر یک روی فاصله سوم بوده و در نتیجه سومهای موازی ببار می آورد اطلاق می شود.

   نمونه20:


فایل صوتی : دانلود

وقتی که واحد ضرب نت سیاه است تعلیق با نتهای چنگ روی هر ضرب قابل استفاده خواهد بود(نمونه20)ولی تعلیق های با نت سیاه بایستی فقط روی ضرب قوی ایجا شود(نمونه21a)نت تهیه بایستی مطبوع بوده و لااقل به اندازه نت تعلیق شده،طول زمانی داشه باشد(نمونه21b)

نمونه21a


فایل صوتی : دانلود

نمونه21b


فایل صوتی : دانلود

 دو امکان دیگر برای تعلیق در مبحث سه صدانویسی مطرح می گردد که بر مبنای تغییر هارمونی خواهد بود که در آن اعضای آکورد برای حل تعلیق به هارمونی دیگری می پیوندند.این کار در مبحث فعلی جایز نیست.


جوانب دیگر مرحله چهارم کنترپوان نویسی

در مرحله چهارم فواصل پنجم و اکتاوهای سنکپ شده موازی جایز نخواهند بود همانطوری که در کنترپوان 1:1پنجم ها و اکتاوهای موازی ممنوع بودند.

   مفهوم این مطلب در نمونه22بتوجه می رسد.

   نمونه22:


فایل صوتی : دانلود

اتصال دو نت و یا تکرار آنها ما بین آخرین جزء یک ضرب و آغاز ضرب بعدی گاهی برای بوجود آوردن ریتم های سه تایی چهارتایی بکار می رود.نمونه23aتریوله های متصل شده بیکدیگر را نشان داده،در حالی که نمونه 23bنسبت 2:1را در صدای فوقانی ارائه می دهد.چون روش بهم وصل کردن نتها مفهوم تعلیق را در بر می گیرد می توان حتی آن را به شکلی که در نمونه23cآورده شده مختصر نمود.

   نمونهb,23aوc


فایل صوتی : دانلود

نتهای متصل شده در گروه های چهار نتی (نتهای دولاچنگ وقتی که واحد ضرب نت سیاه است)در این سبک کمتر مورد استفاده بوده است.شاید علت این باشد که نوعی وقفه درحرکت نتها بوجود می آورد.درنمونه24مشاهده می شود که بجای متصل کردن نتها تکرار آنها بکار برده شده است.

   نمونه24:


فایل صوتی : دانلود

نمونه24همچنین تعلیق در هارمونی،که از طریق آرپژ بوجود می آید،را نشان می دهد.اکوردهایی که توسط این آرپژها تشکیل می گردد در خط حامل زیرین نشان داده شده تا این تعلیق های هارمونیک روشن تر نمودار شوند.

   اکنون ما متوجه شده ایم وقتی که در کنترپوان 1:1 سنکپ بکار می رود و یکی از دو صدا به اندازه نیم ضرب بجلو کشیده می شود نتیجه همیشه مطلوب نخواهد بود این روش موقعی موفق است که نت جابجا شده جزئی از یک هارمونی جدید بوده ویا در یک تعلیق و یا تعجیل بکار رفته باشد.همین نتیجه در مورد کنترپوان 2:1ویا3:1وقتی بدست می آید که بخواهیم گروه های سه نتی ویا چهار نتی را از آخر یک گروه با ول گروه بعدی وصل یا تکرار نماییم و نتیجه موقعی مطلوب است که ایجاد تعلیق و یا تعجیل نماید.کنترپوانی که از نظر روابط ریتمیک مانند نمونه های 23و24باشد بهتر است از ابتدا به شکل تعلیق تنظیم شود نه اینکه اول در مراحل قبلی تنظیم و سپس بصورت تعلیق درآیند.


تحرک ریتمیک در هر دوصدا

تا اینجا درتمام مراحل و تمرین ها،بجز در مرحله 1:1 یکی از دو صدا فعالیت ریتمیک را بعهده داشت در حالی که صدای دیگر با نتهای طولانی و یکنواخت حرکت می کرد.ولی ممکن است که مرحله 1:1 را به مرحله 2:1، 3:1ویا4:1 تبدیل نمود ودر نتیجه فعالیت ریتمیک را بین هر دو صدا تقسیم کرد.نمونه25همین تقسیم فعالیت ریتمیک را بتوجه می رساند.

   نمونه 25:


فایل صوتی : دانلود

حرکت ریتمیک را می توان تا ضرب آخر ادامه داد همانطوری که در محل از نمونه فوق نشان داده شده است و یا می توان هر دو صدا را در آغاز میزان آخر متوقف ساخت،همچنانکه در قسمت های دیگر بالا می بینید.اگر چه مرسوماً تحرک ریتمیک بطور متناوب بین دو صدا تقسیم می شود ولی این رویه نبایستی آنقدر حساب شده و منظم باشد که نتیجه آن باعث یکنواختی گردد.توجه کنید در مواقعی که هر دو صدا با هم حرکت می کنند معمولاً توقف در هر دو صدا در یک موقع اثر ناگهانی و نامطلوبی ایجاد خواهد کرد.این موضوع در هر یک از میزانها و مخصوصاً در مورد ضربهای ضعیف صادق است.ولی گاهگاهی سست شدن در حرکت ریتمیک قابل پذیرش می باشد،

مثلاً \"\" بجای \"\" و یا \"\" به جای \"\" .


در حالی که ریتم های \"\" و \"\" در این سبک خیلی مورد استفاده هستند اما معکوس آنها یعنی \"\" و \"\" از سبک این دوران بدور بوده و بطور کلی بایستی از آنها احتراز شود.همین مطلب در مورد ریتم \"\" نیز صادق است اگر چه می توان از این ریتم در طرح های سکانسی با سرعت متعادل استفاده کرد،بشرطی که صدای دیگر در حرکت ریتمیک خود دولاچنگ سوم را که غایب است ارائه بشرطی که صدای دیگر در حرکت ریتمیک خود دولاچنگ سوم را که غایب است ارائه دهد.موتیف \"\" موقعی که نت سیاه واحد ضرب میباشد حالتی خشک وناراحت بخود می گیرد اگر قبل از آن نتهای طولانی تر وجود داشته باشد مثلاً \"\" یا \"\" .از طرف دیگر ریتم های \"\" و \"\" کاملاً مورد قبول و قابل استفاده هستند.به هرحال اتصال بین آخرین نت از این گونه طرح به اولین نت ضرب بعدی خیلی موثر است: \"\" یا \"\" یا \"\" .

معمولاً متصل کردن یک نت به نت بعدی که طول زمانی اش بیشتر است ضعیف تلقی می شود . از این قرار از طرح هائی مانند \"\" و \"\" بایستی احتراز شود .

   سکوتهای کوتاه زمان گاهی مورد استفاده هستند مخصوصاً در آغاز تمرین ها.




دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*