بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

کنترپوان فصل هشتم

انوانسیون سه صدایی

کیفیت، تعادل و روش کلی درانوانسیون سه صدایی تفاوت اساسی با انوانسیون دو صدایی ندارد.معهذا بعضی تفاوت های روشی که بیشتر مربوط به نحوه ارائه موتیف است در اینجا گوشزد خواهد شد.

قبل از هر چیز امکان اینکه موتیف در اولین ارائه ای که از آن می شود با صدای دیگر همراه باشد بیشتر است.تمام انوانسیون های سه صدایی باخ بدین گونه آغاز می شوند که یک صدا ارائه موتیف رادر صدای دیگر همراهی میکند.مطالبی که دراین عمل همراهی داده می شود اغلب مهم تلقی نشده و در طول قطعه دیگر تکرار نمی شود.ولی درمواردی این مطلب همراهی کننده شخصیت کنترموتیف بخود میگیرد و باز هم همراه موتیف در طول قطعه ظاهر میشود.

مهمترین تفاوت در انوانسیون سه صدایی(نسبت به دوصدایی)این است که دومین ارائه موتیف درتونالیته تونیک خواهد بود و چون بازگشت به تونیک در زمانی کوتاه همیشه با روانی میسر نیست گاهی بین دومین و سومین ارائه موتیف یک پاساژ رابط ساخته می شود.این پاساژها اغلب گسترشی هستند از آخرین مطالب موتیف که از این قرار می توانند به کوتاهی چند ضرب و یا به بلندی چندین میزان باشند.طول این پاساژ بیشتر مربوط به نحوه بازگشت ظریفانه و ملایمی به تونالیته تونیک است.متداول ترین سرآغاز برای یک انوانسیون سه صدایی در نمونه1مجسم گردیده است.

نمونه1:

تونالیته تونیک،آزاد                       تونالیته نمایان                        تونالیته تونیک

با کنترموتیف  دوم     اختیاری          کنترموتیف یا آزاد                      موتیف                         صدای بالا

                        

کنترموتیف یا آزاد     پاساژ رابط             موتیف                                                               صدای وسط

                      

 

       موتیف           پاساژ رابط                           مطلب اختیاری                                        صدای پایین

                     

در بعضی انوانسیون های سه صدایی باخ همراه موتیف از یک کنترموتیف واقعی نیز استفاده می شود،در حالی که بعضی دیگر فقط از مطالب آزاد استفاده می کنند.در حقیقت استفاده از یک کنترموتیف دومی خیلی نادر است.برای اینکه واقعاً یک کنترموتیف دوم داشته باشیم بایستی چنین جمله ای مکرراً در تمام قسمت های انوانسیون همراه با موتیف بکار گرفته شود.بهرحال روش باخ در نحوه بکاربردن مطالبش بسیار مقتصدانه است و همیشه مطالب اصلی خود را در محل های مختلف در طول انوانسیون تکرار می کند.

یک شیوه مفید در رجوع دادن به صداها اینست که آنها را به ترتیب از بالا به پایین نمره گذاری کنیم.با استفاده از این سیستم ترتیبی که صداها درنمونه1موتیف را اعلام می دارند 2،1و3است.فقط دو تا از انوانسیونهای سه صدایی باخ نظم شان با این ترتیب متفاوت است.معهذا شکی نیست که ترتیب های دیگر نیز کاملاً ممکن خواهد بود،مثلاً2،3و1یا1،2و3یا 3،2و1.از ترتیب های 1،3و2و3،1و2معمولاً احتراز میشود.

موتیف های انوانسیون های سه صدایی باخ عموماً بطول یک یا دو میزان هستند.موتیف در نمونه2چهارمیزان بوده ولی از نظر تعداد اصوات محدود و مختصر است.

آغاز انوانسیونی که درنمونه2بنظر می رسد با طرحی که در نمونه1داریم تطبیق می کند.صدای اضافی در سرآغاز وجود دارد(خط باس)وهمچنین یک پاساژ رابط بطول 4میزان بین دومین و سومین ارائه موتیف آمده است.یک کنترموتیف واقعی بکار رفته است.


درموارد بسیار موتیف های انوانسیون های سه صدایی ،همانطور که نمونه2نشان می دهد،در پایان خود به گروهی از نتهای تند حرکت می رساند،و چنین بنظر می آید که ای نتها جزئی از خودموتیف نیستند.گویی این نتها فقط بخاطر حفظ تحرکت ریتمیک اضافه شده اند و هم چنین بخاطر این که با روانی به نت اول کنترموتیف، یا هر مطلب دیگری که بعد می آید،ایجاد ارتباط بکنند .این نتها گاهی بعنوان"نتهای رابط"،با بطور گروهی تحت نام"کدتا"و یا "اتصال ملودیک"خواندهمی شوند.دراینجا ما عنوان آخری را بکار برده ایم.چنانچه اینگونه نتها منظماً در پایان موتیف آورده شوند صحیح تر خواهد بود اگر آن را جزئی از موتیف بدانیم.واقعیتی است که در نمونه2،نتهای دولاچنگی که در پایان موتیف آورده می شوند(میزان چهارم)باز هم در پایان ارائه های بعدی موتیف دیده می شوند،ولی در قسمت های بعدی انوانسیون این ترتیب وجود ندارد.بنابراین نتیجه می گیریم که جزء لاینفکی از موتیف نیستند.

نمونه2:


فایل صوتی : دانلود

انوانسیونی که در نمونه3نشان داده شده است با آنچه مورد بحث بود متفاوت است.دراینجا کنترموتیف وجود ندارد.همچنین پاساژ رابط بین دومین و سومین ارائه موتیف دیده نمی شود،ولی اتصال ملودیک بین موتیف و مطالب بعدی وجود دارد.این اتصال ملودیک درمیزان دوم به تونالیته نمایان منجر می شود.ولی درپایان دومین ارائه موتیف(میزان چهارم)همین اتصال ملودیک با حرکت مخالف بکار برده شده و در نتیجه مدولاسیونی به تونالیته تونیک فراهم گردیده است.

نمونه3:


فایل صوتی : دانلود

در نمونه 4ترتیب خاصی وجود دارد که در مورد آن توضیحات زیر ضروری است.در میزان سوم که آغاز دومین ارائه موتیف است،موتیف با نت دومینانت آغاز می گردد ولی هارمونی تونیک بکار برده شده است.استفاده از این هارمونی بجای هارمونی نمایان بخاطر این است که اولین ارائه موتیف که در آغاز همین میزان پایان یافته است براساس هارمونی تونیک می باشد.بنابراین مدولاسیون به تونالیته نمایان با ضرب دوم از این میزان شروع می شود.معهذا ما این ارائه دوم از موتیف را در تونالیته نمایان می شناسیم و یا آن را تقلید"در فاصله پنجم"می خوانیم.

نمونه4:


فایل صوتی : دانلود

انوانسیون سه صدایی شماره 4باخ نیز همین طرح را پیروی می کند.


تقلید تونال

بعنوان اولین قدم در تجسس اصول تقلید تونال جزئی از انوانسیون شماره 7باخ را،در نمونه5،مطالعه خواهیم کرد.

نمونه5:


فایل صوتی : دانلود

اگر صدای بالا در میزان دوم یک تقلید"حقیقی"،از موتیف در فاصله پنجم، می بود آنوقت بصورت زیر ظاهر می شد:

نمونه6:


فایل صوتی : دانلود

ولی می بینیم در میزان دوم موتیف نت"فا"را بجای نت"سل"بکار برده است.هر موقع چنین تغییری بکار رفته باشد تقلید"تونال"خوانده می شود قاعده کلی از این قرار است: هر آینه نت نمایان و یا عوامل نمایانی درموتیف نقش اساسی داشته باشند تقلید آن نتها معمولاً با تغییراتی صورت می گیرد که در نتیجه نت تونیک بجای نمایان ظاهر می گردد.بنابراین تقلید این نت ها در فاصله چهارم بالای نت اصلی،و نه فاصله پنجم خواهد بود.اصطلاحات"در فاصله چهارم" و"در فاصله پنجم"نه تنها برای موقعی بکار می رود که فی الواقع یک چهارم و یا یک پنجم بالاتر باشد،بلکه به نتهایی که این نسبت ها را حفظ نمایند،چه در اکتاوهای پایین و چه در اکتاوهای بالاتر اطلاق می شود.مثلاً اگر نت"دو"ی وسط در فاصله پنجم مورد تقلید قرار می گیرد هر کدام از نتهای ذیل تقلید در فاصله پنجم خواهند بود.

نمونه7:


فایل صوتی : دانلود

در نمونه 5فقط نت نمایان تغییر یافته و در نتیجه تقلید تونال بدست آمده بود.ولی گاهی ضروری خواهد بود که چند نت تغییر یابند،تا نتیجه از نظر ملودی رضایت بخش باشد ویانسبت های فاصله ای در موتیف محفوظ ماند.در نمونه8یازده نتی که در آغازموتیف می آید به شیوه تونال مورد تقلید قرار گرفته است.دراینجا و همچنین درمثال هایی که بعداً خواهد آمد،اینگونه قسمت ها که حاوی قلید تونا هستند،با علامت ×مشخص می شوند و از طریق یک خط افقی تا آنجایی که اینگونه تقلید ادامه یافته است علامت گذاری خواهد شد.

نمونه8:


فایل صوتی : دانلود

درمورد اینکه چه موقعی تقلید تونال بایستی بکار رود قاعده مشخص و قطعی وجود ندارد ولی معمولاً شرائط بکاربردن آن از قراری خواهد بود که در دو مورد ذیل توصیف شده است.

1-موقعی از تقلید تونال استفاده می شود که عوامل نمایانی،معمولاً نت نمایان و گاهی نت محسوس،در اوائل موتیف مقام شاخصی داشته باشند. در نمونه های 5و8نت نمایان در سرآغاز بکار رفته است.در نمونه9می بینیم که نت نمایان "فا"نزدیک به آغاز موتیف وجود دارد و در تقلید آن نت "سی"بمل بجای"دو"بکار رفته و بعلاوه،بخاطر حفظ حرکت گام مانند موتیف،چند نت ما قبل"سی"بمل نیز تغییر یافته اند.

نمونه9:


فایل صوتی : دانلود

درنمونه10سوژه یک فوگ نشان داده شده که نت دوم آن محسوس است و ضربهای سوم و چهارم آن شاخص هارمونی نمایان است.در تقلید یا "پاسخ"نتهایی که در این محل ها آورده شده معرف هارمونی تونیک می باشند.

نمونه10:


فایل صوتی : دانلود

در نمونه11موتیف یا سوژه فوگ با یک پرش از تونیک به نمایان آغاز می گردد.در چنین مواردی تقریباً همیشه پاسخ با تقلید تونال داده خواهد شد،همانطور که در زیر می بینید.

نمونه11:


فایل صوتی : دانلود

در اینگونه موتیف ها پرش از تونیک به نمایان در پاسخ مبدل به نمایان به تونیک در تونالیته اصلی می شود.

2-هر آینه در انتهای موتیف یا سوژه مدولاسیونی به تونالیته نمایان وجود داشته باشد تقلید تونال خواهد بود.نمونه12این مورد نشان می دهد.

نمونه12:


فایل صوتی : دانلود

بسهولت می توان دید که اگر چنین تغییراتی در تقلید انتهای موتیف بعمل نیاید آنوقت به نمایان خواهیم رسید و بازگشت از آن به تونالیته اصلی برای سومین ارائه موتیف مشکل خواهد شد.تغییرات تونال واینگونه ترمیم هایی که تا اینجا دیدیم بهتر است در نقاطی بعمل آید که زیاد جلب توجه نکرده و تا حد ممکن کیفیت اصلی ملودی محفوظ بماند.

یک استثنا به قواعد گفته شده را دراینجا یادآور می شویم.تقلید تونال چنانچه دگرگونی شدیدی در عوامل اصلی موتیف ایجاد نماید جایز نخواهد بود.مثلاً قسمتی از سوژه یک فوگ که درنمونه13داده ایم و با پرش از تونیک به نمایان آغاز می شود قاعدتاً بایستی تقلید تونال داشته باشد.ولی تقلید تونال طرح سکانسی این سوژه را مختل خواهد کرد.و بنابراین تقلید حقیقی بکار رفته است.

نمونه13:


فایل صوتی : دانلود

ضمناً بایستی اضافه نمود درمواردی تقلید تونال فقط در نخستین ارائه های موتیف در یک انوانسیون و یا فوگ بکار می رود و درمراحل بعدی تقلیدهای حقیقی مورد استفاده قرار می گیرند.

درمورد تقلید تونال در فصل هایی که به فوگ مربوط می شود بحث بیشتر خواهیم نمود.


موارد استثنائی

چند استثناء نسبت به طرحی که در نمونه 1ذکر شد بایستی بتوجه برسد درانوانسیون های سه صدایی شماره2و15باخ دومین ارائه موتیف بجای اینکه درفاصله پنجم باشد در فاصله اکتاو است. درانوانسیون شماره 6سومین ارائه موتیف بجای اینکه درتونالیته تونیک باشد،در نمایان است.شماره 15از نظر طرح ساختمانی کاملاً غیرعادی است.می توان گفت که در واقع یک انوانسیون دوصدایی بوده که یک صدای سوم آزاد درباس به آن اضافه شده است.این خط باس یک عهده دارد ضمناً کرد که سبک این انوانسیون شبیه به روشی است که در تریوسناتها دنبال می شد.


آنالیز

نمونه14شامل یک انوانسیون سه صدایی است که آنالیز شده و اجرا آن از طریق علامت گذاری مشخص گردیده است .تقلید تونال که دراین انوانسیون بکار رفته است را قبلاً بحث نموده ایم.نکات دیگری که بایستی مورد توجه باشد از قرار زیر است:

1-از سه نت سرآغاز موتیف سکانسهایی در میزانهای 4-5،15-17و19-20بوجود آمده است.

2-در میزانهای7-10و18-19از استرتتو بطور موثر استفاده شده است.

3-در سه میزان آخر دو ارائه کامل از موتیف در تونالیته  تونیک وجود دارد .چنین بخشی با تأکید روی تونالیته تونیک احساس اتمام بیشتری به انوانسیون می دهد.

4-درمیزانهای 7و15بطور قطعی کادانس داده شده است که در مورد اول در تونالیته نمایان("دو"ماژور)و در مورد دوم درتونالیته مینور همسایه("ر"مینور)می باشد.این کادانس ها بخش هایی در درون قطعه بوجود می آورند و در نتیجه از احساس تداومی که با نبودن کادانسها بوجود می آمد و احیاناً باعث یکنواختی می شد جلوگیری شده است.بدیهی است که در پایان قطعه نیز یک کادانس قوی وجود دارد.این مطلب اگر چه پرواضح می بود لازم به تذکر شد چون درتمرین های شاگردان مشاهده  شده است که اغلب دراینجا یک کادانس قوی و قانع کننده در پایان کوتاهی کرده اند.

نمونه14:


فایل صوتی : دانلود



دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*