بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

کنترپوان فصل دهم

فرمهای متکی بر کورال

ازدوران مارتین لوترکورال پیوسته اساس ساختمان موسیقی مذهبی پروتستان بودره است .در موارد بسیاری ملودی کورال ها آهنگهای محلیب بوده اند که به آنها کلام مذهبی اضافه شده ودر مراسم کلیسائی بکار رفته اند . کلام مورد استفاده نیزازمتون لاتین که درمراسم کاتولیک معمول بوده گرفته وبه آلمانی برگردانده شده است . باخ نیز طبق سنتی که از قرن شانزدهم متداول بود تعداد زیادی از کورال ها را بصورت 4 صدائی هارمونیزه کرد ، همچنین بدنبال روشی که در دوران باروک توسط آهنگ سازانی چون شایت وشاین آغازشده بود ازملودی کورالها در قطعاتی که برای ارگ نوشت استفاده کرد .

ازجمله آثارمتعددی که باخ برمبنای کورال تصنیف نمود : کورال پرلودها ، واریاسیونها ، کورال فانتزی ها ، فوگها و فوگتتاها را می توان نام برد که همگی برای ارگ ساخته شده اند . تقریباَ در تمام موتت های او نیزازملودی ی ها در محلی نزدیک با تمام قطعه می باشد . در ساختمان کانتاتهای باخ نیزکورال عموماَ بکار گرفته شده است البته آهنگسازان بسیاری ، حتی تا به امروزدر درون این فرمها آثاری تصنیف کرده اند .اما آثارباخ به قدری متنوع وغنی است که بدون شک اوج این گونه موسیقی را در تاریخ در برمی گیرد وازاین رو طبیعی است که بحث خود را برمبنای آثاراو قراردهیم.

بخاطرخوانندگان که با ارگ ونت نویسی خاص آن آشنا نیستند ملاحظاتی در مورد این سازمفید خواهد بود . نتهائی که با کلاویه این سازاجرا می شوند بروی یک خط حامل دیگردرزیرنوشته می شوند . حدود نتهای پدال که با پا اجرا می شوند ازنت "دو" زیرخط حامل با کلید فا ، تا نت "سل" ، بالای همان خط حامل می باشد ، که جمعاَ دو اکتاو ویک پنجم خواهد بود . با بکارگرفتن دکمه های مختلفی که بروی ارگ وجود دارد همین نت ها را می توان بیک اکتاو بالاترویا یک اکتاو پائین تر تبدیل کرد . در موارد ی باخ چگونگی استفاده ازاین دکمه ها را تعیین ودرموارد دیگربه انتخاب نوازنده محول کرده است.

کورال پرلود

این نوع آهنگ دراصل برای اجرا قبل ویا بعد ازگروه خوانی توسط حضاردرکلیسا منظور می شد. ولی در رسم امروزه یک کورال پرلود لزوماَ برای اجرا در حین مراسم مذهبی بوده وبیشترمعرف اثری است که برمبنای ملودی یک کورال ساخته شده باشد. ولی صرفاَ هارمونیزه کردن یک ملودی کورال مورد نظر در فرم کورال نبوده ومعمولا َ ازملودی بطورتزئین شده وتحول یافته ای استفاده می شود . اکثرکورال پرلودهای باخ 4 صدائی است ولی سه ، پنج وشش صدای نیزوجود دارد ، درحالی که کورال پرلود دوصدائی خیلی نادراست.

ضوابط اصلی برای ترکیب کورال پرلود ازقرارزیراست:

الف - ملودی کورال را کانتوس فیرموس می خواهیم که با .C.F مشخص می شود . درفرم اصلی شان کانتوس فیرموسها با نتهای طولانی نوشته می شده اند، اغلب بصورت سفید ویا طولانی تر،وهمین کیفیت در کورال پرلود ها نیزحفظ می گردیده است . ازطرف دیگربکار گرفتن فرماتا که بروی نت آخرجملات کورال مرسوم بوده در کورال پرلود وفرمهای دیگری که با استفاده ازملودی کورال ساخته می شدند کمترمورد استفاده داشته است.

ب - معمولا َ از سرآغاز.C.F موتیف هائی استخراج ودرطول قطعه بکار برده می شود. این موتیف ها دارای خصوصیات ریتمیک وشخصیت های بارزملودیک خواهند بود .

ج - هم چنین مطالب دیگر از.C.F گرفته نشده ولی برای همراهی با مطالب الف وب ساخته شده است در طول اثرمورد استفاده قرار می گیرد.

متأسفانه برای انواع مختلف کورال پرلود اسامی خاصی بوجود نیامده است . در زیر انواع مختلف را از طریق یک جمله ی تفسیری توضیح می دهیم:

1- نوع هارمونیزه شده با مقداری تزئیناتت .

2- نوعی که درآن .C.F تزئین شده است.

3- نوعی که درآن .C.F با موتیف هائی همراهی می شود .

4- نوعی که با روش کانن ساخته می شود.

5- نوعی که درآن اجزائی ازیک .C.F بکاربرده شده ولی خود آن وجود ندارد.

6- نوعی که درآن جملاتی از.C.F بروی ساختمانی که در اصل ازموتیف ها تشکیل شده قرارمی گیرد.

7- نوعی که درآن گاه گاهی به مطالب سرآغازبطور کامل بازگشت داده می شود .


اکنون یک یک انواع فوق را مورد مطالعه قرارخواهیم داد :

نوع1: دراین مورد ملودی کورال بصورت 4 صدائی هارمونیزه شده ودرآن مقداری نت های تزئینی بصورت پاساژ، تعلیق ودیگرنتهای غیرهارمونیک ویا هارمونیک بکار می رود . عموماَ به خود .C.F تزئینات کمتری داده می شود تا به خطوط دیگر. اغلب .C.F بصورت اصلی اش ظاهرمی گردد.این نوع کورال پرلود با هارمونیزه شده کورال بطورساده وروشن زیاد متغایرنیست . درنمونه ی زیراصل ملودی کورال دربالانشان داده می شود تا مقایسه بهتربا کورال پرلود مقدورباشد.

نمونه ی 1:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

نوع 2:  در اینجا ملودی کورال معمولاَ درصدای بالاقرارگرفته ومزین است درحالیکه صداهای دیگرنسبتاَ ساده وخالی ازتزئینات زیاد درزیرقرارمی گیرند. گاهی نت هائی از.C.F اصلی به اصوات دیگرمنتقل می گردد.روشن است که دراین نوع ، هدف آزاد وروان شده حرکت .C.F می باشد . دراینگونه ازکورال پرلود نفوذ موسیقی مزین آوازی مشهود است.

نمونه ی 2:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

درنمونه ی 3 تزئینات .C.F خیلی زیاد نیست . در حقیقت سادگی ریتم .C.F یادآورازنوع یک است ولی چون در هرحال تغییرات قابل ملاحظه ای در آن بکاررفته می توان آن را حد فاصل بین نوع یک ونوع دو دانست . معهذا آن را جزنوع قلمداد کردیم چون درتزئینات مختصری که .C.F یافته است به مقدار قابل ملاحظه ای نت های غیرهارمونیک دیده می شود . این نت ها اغلب سرغرب آورده شده که بعداً روی نت های .C.F حل می شوند ، وازاین قرارتاحدی ملودی کورال گنگ ومخفی گشته است . درهمین کورال پرلود درمواردی .C.F به صداهای میانی منتقل می شود وبدین صورت همیشه درصدای بالاقرارنگرفته است .

نمونه ی 3:


فایل صوتی : دانلود

نوع 3 : دراینجا معمولا َ .C.F درصدای بالاقرارگرفته وبصورت اصلی ظاهرمی شود وبین جملات مختلفش انفصال طولانی وجود ندارد . .C.F ممکن است درتمام صداهای دیگرازطریق موتیف های مختلف همراهی شود .درنمونه ی 4 چنین موردی بتوجه می رسد وبعلاوه موتیف های مختلف همراهی شود . درنمونه ی 4 چنین موردی بتوجه می رسد وبعلاوه موتیف های که مکررا بکاربرده شده اند ازسرآغازملودی کورال اخذ شده اند.

نمونه ی 4:


فایل صوتی : دانلود

درموارد دیگرهمین نوع کورال پرلود می تواند با مطالب مستقل درقسمت پدال تصنیف شود (نمونه ی 5). استقلال مطالب پدال موقعی ضروری است که موتیف هائی که درجاهای دیگربکاربرده شده اند برای اجراء به روی پدال مناسب نباشند ، ویا اینکه صرفاَ ازنظرملاحظه موزیکال دیگرمطالب جدید درپدال آورده شود . قسمت مستقل درپدال اغلب طرح های خاصی را در برمی گیرد . همانطورکه درنمونه ی 5 پرش اکتاوبجهت پائین روی درجات مختلف گام بطورمکررمورد استفاده قرارگرفته است. دراینجا نیزموسیقی که درقسمتهای دیگرآورده شده است ازسه نت سرآغازملودی کورال اخذ گردیده است .

نمونه ی 5:


فایل صوتی : دانلود

یک مورد دیگردرنوع سوم که مورد استفاده اش کم است موقعی است که تمام مطالبی که درصداهای دیگر.C.F

را همراهی می کنند با یکدیگرمتفاوت باشند. درنمونه ی 6می بینیم که هیچ ارتباط روشنی بین موتیف ها با .C.F وجود ندارد،اگرچه مختصراشاراتی به خصوصیات .C.F درصداهای دیگرگاه جلب توجه می کند.

نمونه ی 6:


فایل صوتی : دانلود

نوع 4: دراینجا .C.F ، یا مطالب موتیفی ، یا هردوبا روش کانن ترکیب می شوند. درنمونه ی 7 توجه می کنید که ملودی کورال بصورت کانن درفاصله ی دواکتاو، بین صدای پائین وصدای بالا، ظاهرگردیده است .صداهای میانی یک رویه ی تقریبا َ آزاد کاننی را با مطالب دیگرارائه می دهند.

نمونه ی 7:


فایل صوتی : دانلود

مفید خواهد بود اگردونمونه ای که درفصل نهم درزمینه ی کانن با استفاده ازملودی کورال داده شده بود دراینجا مجدداَ مطالعه شود . نمونه ی 18 در آن فصل نشان می دهد که سرآغازملودی کورال ازطریق "کاستن" برای همراهی خود کورال مورد استفاده قرارگرفته است ونمونه ی 27 درهمان فصل قسمتی ازیک کانن دوبل را دریک کورال پرلود نشان می دهد.

نوع 5 : دراینجا .C.F بصورت اصلی خودش ظاهرنمی شود بلکه موتیف هائی ازآن بکاربرده می شوند.این موتیف ها معمولاَ ازسرآغازملودی هستند ولی درمواردی قسمتهای دیگرملودی هم بصورت موتیف مورد استفاده قرارمی گیرد . انی روش معمولا َ بطورتقلیدی دربخش های مختلف انجام می شود.(نمونه ی 8)

نمونه 8:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

کورال هائی که تا اینجا نشان دادیم عموماَ کوتاه بودند ولی آنهائی که درنمونه های بعدی نشان می دهیم مفصل ترند .اگرچه قاعده ی خاص برای جداکردن انواه کورال پرلود با توجه بطول ملودی وجود ندارد.

نوع 6a: دراینجا ملودی کورال بطورمشخص درآغازدیده نمی شود وفقط موتیف هائی که از.C.F اخذ گردیده بطورتقلیدی درصداهای مختلف ظاهرمی گردند . حتی سرآغازاینگونه کورال پرلود را می توان بجای یک انوانسیون گرفت ، ویا حتی بجای اکسپوزیسیون یک فوگ سه صدائی ، مخصوصاَ اگرصداهای ساختمانی مستقرشد.C.F با نت های بلند زمان ظاهرمی گردد. درپایان اولین جمله ، صدائی که .C.F را اعلام کرده ساکت می شوددرحالی که حرکت موتیف ها بصورت قبلی ادامه می یابد. درزمانی بعد ، جمله ی دوم از.C.F اعلام می گردد وهمراهی موتیف ها کماکان ادامه دارد . به این صورت قطعه بتدریج قسمت های مختلف ملودی کورال را عرضه می دارد . نمونه ای ازاین نوع کورال پرلود را درزیرمی بینید:

نمونه ی 9


فایل صوتی : دانلود

بسیارجالب وحتی حیرت انگیزاست که چطورباخ می تواند موتیف های گوناگون را ازهمین ملودی کورال استنتاج نماید . درجلدششم ازآثاری که برای ارگ نوشته است 9 قطعه با استفاده ازهمین کورال دیده می شود که موتیف های آنهاهمگی متفاوت است ومعهذا همه ازیک کورال اخذ شده است . آغازشش تا ازاین موتیف ها وهم چنین سرآغازخود ملودی کورال را درنمونه ی 10 بتوجه می رسانیم . مخصوصاَ به تنوع ریتم ها توجه کنید.

نمونه ی 10:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

نوع 6b: این نوع را بشکل دیگری هم می یابیم که درآن هریک ازجملات ملودی کورال توسط موتیف جدیدی همراهی می شود وهریک ازموتیف ها از مطالب جمله ی بعدی ملودی کورال اخذمی گردد. البته بایستی وجه اشتراکی بین این موتیف ها باشدومخصوصاَ ازنظرریتم بایستی آنقدرتشابه وجود داشته باشد تا حس وحدتی درمجموع آنها تولید شود . ساختمان  این نوع کرال پرلود تا حدی شبیه یک سری انوانسیون های کوتاه است که هریک نخست تنها وسپس همراه با جمله ای از.C.F شنیده می شود. اگرهریک ازموتیف ها با روش فوگ اعلام شود نتیجه یک نوع کورال فوگ خواهدبود که بنام کورال موتت نیزخوانده شده است.

مشخص ترین ومهم ترین خصائص این نوع کورال پرلود وبعضی ازانواع دیگری که بعداَ بحث خواهیم کرد آنچنان است که با نمونه آوردن ازیک قطعه ی کامل را نداریم ناچاربه نام بردن ازنمونه های مناسب اکتفا خواهیم کرد .حتی نمونه های کوتاهی که درقسمت های قبلی این فصل آورده شد فقط یک تجسم مختصری ازاین فرمها را بما می دهد وخیلی شایسته تراست اگربقطعات کامل همین نمونه ها برای مطالعه رجوع شود.

نمونه هائی که مربوط به نوع 6 خواهد بود ، وبرای مطالعه بخود قطعات بخود قطعات بطورکامل بایستی رجوع شود ، عبارتندازآثارباخ برای ارگ جلد ششم نمره ی 1، 23، 32 وهمچنین جلد هفتم نمره ی 43،58.

نوع 7:دراینجا یک مقدمه بکاربرده می شود که ازآنچه درنوع 6 دیدیم مفصل تراست واین مقدمه معمولاَ بصورت تقلیدی نبوده وبا طرح پریودساخته می شود. درمواردی یک پریود کامل وگاه یک پریود دوبل است. بعد ازشکل کم وبیش اصلی اش ، تکرارمی شود وبهمین ترتیب با جملات بعدی .C.F وتکرارپریود قطعه به پایان می رسد.ازاین قراراین نوع ازکورال پرلود را گاهی بنام "کورال باریتورنل" نامیده اند ، چون مطالب نخستین بصورت یک ریتورنل مکرراَ بازمی گردد.

برای نمونه ازاین نوع کورال پرلود رجوع شود به آثارباخ برای ارگ جلد ششم نمره ی 30،7،3،2 وجلد هفتم نمره ی 57.

بکاربردن ملودی کورال درصداهای مختلف

تا اینجا گفته ایم که .C.F غالبا ً درصدای بالاقرارمی گیرد . ولی  می تواند درهریک ازصداهای دیگرنیزگذارده شود ودرچنین موقعیتی می تواند درسراسرقطعه باشد ویا درجاهای بخصوص .البته همیشه یک جمله ی کورال بایستی به همان صدائی که شروع شده ختم گردد. درمواردی هریک ازجملات ملودی کورال بصدای دیگر محول می شود .

دراجرای یک کورال پرلود با ارگ معمولا َ مطلوبتراست اگر، به نسبت صداهای دیگر، .C.F کمی قوی ترنواخته شود ویا اینکه دریک منطقه ی صوتی مشخص تر گذارده شود . بنابراین بهتراست محل .C.F درمنطقه ی بالاویا ازطریق پدال ها درمنطقه ی پائین قرارگیرد . دربعضی ازآثارباخ .C.F با پدال ها اجراء می شود ولی درمنطقه ی صدای تنورقراردارد ودرحالی که باس مشخص دیگری بروی کلاویه ها اجراء می شود . برای نمونه این گونه کورال پرلود ها به آثارباخ برای ارگ جلد هفتم نمره ی 63،59،56،38 رجوع شود .

کورال واریاسیون یا کورال پارتیتا

هرگزنمی توان برای فرم کورال واریاسیون طرح مشخصی ارائه کرد . چگونگی بکار گرفتن ملودی کورال درحین اثری متکی برقدرت تخیل وسلیقه ی آهنگسازخواهد بود . بعضی روشهای متداول ازقرارذیل هستند : تزئین ملودی کورال ، بکاربردن قسمت هائی از.C.F تغییراتی درهارمونی ، واضافه کردن کنترپوانهای تازه. بدیهی است هریک ازانواعی که درمورد کورال پرلود متذکرشدیم دراینجا نیزمی تواند معمول شود. مابین واریاسیون های مختلف بایستی تضاد کافی وجود داشته باشد وسیرهریک با داشتن نقطه ی اوج وفرود منطقی باشد. درکورال پارتیتاهای باخ وآهنگسازان قبل ازاوتعداد واریاسیونها معمولاَ با تعداد جملات ملودی کورال تطبیق می کند وحالت هرجمله درواریاسیون منعکس می شود .

برای نمونه رجوع شود به آثارباخ برای ارگ جلد پنجمم وموتت اپوس 74،شماره ی 2اثربرامس.

کورال فانتزی

همانطورکه ازنام ان برمی آید فرم کورال فانتزی بسیارآزاد است .گاهی فقط براساس قسمتی از.C.F ترکیب می شود ونه تمام آن فرم آن معمولا َ چند بخشی است ولی بخشها می توانند ازیکدیگرخیلی مشخص نباشند ، مثلاَ بکاربردن کادانسهای کامل دراتمام بخش ها معمول نخواهد بود درحالی که درفرم واریاسیون بخش ها کاملاَ مشخص هستند.

برای نمونه رجوع شود به آثارباخ برای ارگ جلد پنجم شماره ی 34، جلد ششم شماره ی 25،15،7 وجلد هفتم شماره ی 36:

 


کورال فوگ وفوگتتا

درآثارباخ فوگهای وفوگتتاهائی (فوگهای کوتاه) یافت می شودکه سوژه آنها ازملودی های کورال اتخاذ گردیده است . درنمونه ی 11 سرآغازیک فوگتتا ویک فوگ اثرباخ را می بینیم که سوژه ی هردواز.C.F که درنمونه ی 10 نشان داده شده اخذگردیده است.

نمونه ی 11:


فایل صوتی : دانلود


فایل صوتی : دانلود

اساس ترکیب یک بخش فوگ مانند قرارداد . به چنین مواردی اغلب عنوان کورال موتت که با لغت کورال فوگ مترادف است داده می شود .

بکاربردن لغت کورال موتت بخاطراین است که این سبک بیشترازخصوصیات قرن 16بوده است.

بحث بیشتردرزمینه ی فرمهائی که کورال وفوگ را مخلوط می سازند درفصل چهاردهم مورد خواهد یافت.




دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*