بداهه‌نوازی: هنر اندیشیدن و اجرای موسیقی به طور همزمان.

تاریخ موسیقی ایران سازندگان آلات موسیقی

ساختن ساز، علاوه بر مهارت و تجربه ، ذوق و سلیقه ی خاصی هم می خواهد که از عهده ی همه ی صنعتگران برنمی آید.در دوره ای که سرگذشتش را می نویسیم ، عده ای صنعتگر بوده اند که کارهای آنها معروفست و سازهائی که ساخته اند و به دست اهل فن رسیده ، همه در نوع خود بسیار خوب و کم نظیر می باشد.

استاد فرج الله - از صنعتگران ممتازیست که در ساختن تار و سه تار و کمانچه مهارت داشته است.

زادور ارمنی - در ساختن سه تار استاد بوده است.

یحیی قدیم - سه تارهای ممتاز ساخته است.او را یحیی قدیم نامیدم ، چون از یحیی دیگری هم گفتگو خواهم کرد.

حاج محمد کریمخان - درساختن تار و سه تار و سنتور و کمانچه مهارت داشته و مخصوصاً کمانچه را بسیار خوب از کار درمی آورده است.

حاج طایر- درمجمع الصنایع کاروانسرای وزیر نظام تهران حجره داشته و سه تار و کمانچه می ساخته ولی به اصطلاح اهل فن ، شگردش ، ساختن سه تار بوده و وصالی ساز را به خوبی از عهده برمی آمده است.

سید جلال و غلامحسین خان که تارهای آنها معروفست.سید جلال ، سه تارهم خوب می ساخته است.

در مراغه نیز چند صنعتگر بوده اند که سه تارهای خوبی ساخته اند و کارهای دست آنها به نام سه تار کار مراغه مشهور است ولی از نام آنها بی خبریم.

هامبارسون ، عموی یحیی دوم است که تار می ساخته است ولی شهرت یحیی را ندارد.خاچیک ، پدر یحیی دوم نیز تار و سنتور می ساخت.سنتورهای کار مار کار اصفهانی معروفست.آقا گلی اصفهانی تار ساز خوبی بود و دو سال قبل فوت کرد.

مگردیج اصفهانی در ساختن تار مهارت داشت و ملکم اصفهانی که هنوز حیات دارد کارهایش بد نیست.

دیگر از صنعتگران ماهر، علیمحمد صفائی است که در سه تار ، شاگرد درویش بوده است.مخصوصا درریزه کاری ، سرآمد همه ی سه تار سازان بوده و سه تار را با قطعات متعدد کوچک به طرز زیبائی می ساخته است.از او دوباره سخن به میان خواهد آمد.

یحیی دوم - درین زمان ، مردم به تار علاقه ی بسیار داشتند.تقریبا هرکس می خواست سازی انتخاب کند ، تارمی زد.استادان موسیقی جستجو می کردند و تارهای خوش صدا انتخاب می نمودند.چون خریدار تار خوب ، زیاد بود کسانی هم پیدا شدند که صنعتگر ماهری بودند.از جمله یحیی دوم است که کارهای استاد فرج الله را الگوی خود قرار داد و تصرفاتی هم در آن کرد.می گویند وی تفحص بسیار می نمود و کنده های درخت توت را که کاملا خشک شد و مناسب ساختن تار بود ، پیدا می کرد و کاسه های خوبی می ساخت و چون به تجربه آموخته بود که چگونه دسته و کاسه را بسازد ، سازهائی را که می ساخت بسیار خوش صدا بود چنانکه هنوز هم تارسازان ، نمونه های او را سرمشق کار خود قرار می دهند.


(شماره 56) یحیی تارساز

معمول یحیی این بود که سالی یکبار استادان تار و نوازندگان معروف را به نهار دعوت می کرد و به اصطلاح درویشان ، دیک جوش می داد و میرزا عبدالله و آقا حسین قلی ، تارها را امتحان می کردند و هر یک ساز مناسبی برای خود انتخاب می نمودند.شاگردان آن دو استاد نیز تاری برمی داشتند.روز بسیار خوشی بود که هم از دیدار یکدیگر شاد می شدند و هم راجع به طرز ساختمان تار، مذاکرات مناسب می کردند و استادان ، دستورهای شایسته می دادند.یحیی هم تجربیات خود را تشریح و توضیح می نمود.خوشبختانه از یکی ازین جلسات ، عکسی هم برداشته شده.

صنعتگران دیگر استاد جعفر و برادرش استاد عباس صنعت نیز هردو ، از تارسازان ماهرند.عباس صنعت شاگرد یحیی است و اکنون هم حیات دارد ولی کارگاهی ندارد.اما اگر دوستانش ساز خوبی داشته باشند که محتاج اصلاح باشد ، به خوبی از عهده برمی آید.استاد جعفر شاگرد او بوده است.

 


(شماره 57) عده ای از موسیقی دانها در مغازه ی یحیی تارساز.شخص طرف چپ که تیشه دارد یحیی است

مفتح آهنگ - ابوالقاسم اعتمادی (مفتح السلطان) شاگرد استاد عباس ، صنعتگر خوبی بود که در تهران (خیابان شاه آباد) مغازه داشت و همه نوع ساز می ساخت.

استاد حاجی آقا نیز تار ساز بود و فرزندش رمضان شاهرخ اکنون دارای همین پیشه است و یک نوع تار هشت سیم هم ابداع کرده است که به عقیده ی او اگر رواج یابد موجب سهولت نواختن می شود ولی کمتر مورد استعمال قرار گرفته است.


(شماره 58) عباس صنعت (تارساز)

عشقی - شاگرد سید جلال و سه تار ساز خوبیست که اکنون حیات دارد و مغازه اش در تجریش است.


(شماره 59) جعفر صنعت (تارساز)


 (شماره 60) مفتح آهنگ

تذکر- شاید برخی از خوانندگان بگویند که این سرگذشت بنا بود داستانی دلپذیر باشد و کم کم جنبه ی تاریخی و فنی یافت.حق با آنهاست.اما داستان نویسها هم در خلال قصه ها مطالب معترضه ذکر می کنند.تا کنون کسی راجع به تاریخ موسیقی ایران چیزی ننوشته است اکنون که نگارنده دست به این کار زده است ، مطالبی به نظر رسید که نتوانست از ذکر آنها صرف نظر کند.شاید سالی چند بگذرد و کسانی که ازین اطلاعات دارند ، دیگر پیدا نشوند و دانستنیهای آنها هم در پرده ی فراموشی افتد.


(شماره 61) استاد حاجی آقا (تارساز) 


(شماره 62) رمضان شاهرخ (تارساز) در مغازه اش    

از دو حال خارج نیست ، یا خواننده ی این کتاب اهل موسیقی است که ازین گونه بحث ها خسته نمی شود ، یا اهل فن نیست و حوصله ی خواندن این مطلب را ندارد.نگارنده مراعات حال هر دو طبقه را کرده است چنانکه اکنون نیز مجددا بحث تاریخی را کنار گذارده دوباره حکایتی بیان می کند.




دیدگاه کاربران


ارسال دیدگاه

*
شماره تماس شما دیده نخواهد شد.
پست الکترونیکی شما دیده نخواهد شد.
*